Rodzaje testamentów – cz. II.

34764284_47c452c2f6_z

Źródło: creation by Carlos Ubeda (licencja Attribution-NoDerivs 2.0 Generic  (CC BY-ND 2.0))

W uprzednio opublikowanym wpisie omówiłam trzy rodzaje testamentów zwykłych czyli testament holograficzny (pisemny), testament notarialny i testament allograficzny. Wyróżniają się one tym, że mogą zostać sporządzone przez testatora (osobę sporządzającą testament) w każdym momencie. W przeciwieństwie do nich testamenty szczególne mogą być ważnie sporządzone tylko w wyjątkowych, opisanych w przepisach sytuacjach. Sporządzenie testamentu szczególnego gdy nie występują wyjątkowe okoliczności spowoduje nieważność tego testamentu.W zależności od sytuacji możemy mieć do czynienia z testamentem ustnym, testamentem podróżnym lub testamentem wojskowym.

Testamety ustne.

Kiedy można sporządzić:

  • istnieje obawa rychłej śmierci spadkodawcy (wypadek spadkodawcy, ciężka choroba, nagłe pogorszenie stanu chorobowego, podeszły wiek);

  • szczególne okoliczności nie pozwalają zachować zwykłej formy testamentu lub jest to bardzo utrudnione (katastrofy jak powódź czy epidemia choroby zakaźnej).

W jaki sposób:

Spadkodawca oświadcza swoją ostatnią wolę przy jednoczesnej obecności co najmniej trzech świadków: powinien zakomunikować świadkom wolę rozporządzenia majątkiem na wypadek śmierci oraz wskazać komu i jakie korzyści przeznacza. Świadkiem może być osoba obecna przy składaniu oświadczenia woli, świadoma swej roli, która rozumie treść woli spadkodawcy i jest gotowa do jej spełnienia. O tym kto nie może być świadkiem – w poprzednim wpisie.

Stwierdzenie treści testamentu:

1. W formie dokumentu prywatnego.

Jeden ze świadków wobec którego została złożona ostatnia wola albo inna osoba powinna spisać oświadczenie spadkodawcy. Należy tego dokonać przed upływem roku od dnia złożenia tego oświadczenia. W piśmie trzeba podać w jakim miejscu i dniu spadkodawca złożył oświadczenie oraz miejsce i datę sporządzenia pisma. Pismo to powinno następnie zostać podpisane przez spadkodawcę i dwóch świadków. Jli spadkodawca nie może tak sporządzonego dokumentu podpisać powinni podpisaćgo wszyscy świadkowie – czyli tylu ile ich było obecnych przy oświadczaniu ostatniej woli.

2. Przed sądem.

W ciągu 6 miesięcy od dnia otwarcia spadku (którym jest dzień śmierci spadkodawcy) świadkowie składają zgodne zeznania co do ostatniej woli zmarłego przed sądem. W wyjątkowych przypadkach sąd może poprzestać na zeznaniach dwóch świadków, jeśli przesłuchanie trzeciego jest niemożliwe albo napotyka trudne do przezwyciężenia przeszkody. Termin sześciomiesięczny pozostanie zachowany również jeśli przed jego upływem wpłynie do sądu wniosek o stwierdzenie nabycia spadku na podstawie testamentu ustnego z danymi świadków oświadczenia ostatniej woli (uchwała SN z 30 października 1969 r., sygn. akt. III CZP 75/69).

Jeśli testament ustny nie zostanie potwierdzony w terminach i w jeden ze sposobów opisanych powyżej staje się on bezskuteczny i nie wywiera skutków prawnych.

Testamenty podróżne.

Kiedy można sporządzić:

  • w trakcie podróży statkiem morskim lub powietrznym.

W jaki sposób:

Spadkobierca powinien oświadczyć swą ostatnią wolę przed dowódcą statku lub jego zastępcą w obecności dwóch świadków. Dowódca statku lub jego zastępca spisuje wolę spadkodawcy, podając datę jej spisania i pismo to w obecności świadków odczytuje spadkodawcy. Następnie pismo to musi zostać podpisane przed spadkodawcę, dowódcę lub zastępcę dowódcy oraz świadków. Jeżeli spadkodawca nie może podpisać pisma należy w nim podać przyczynę tego stanu.

Wyjątkowo, gdy spisanie woli testatora nie jest możliwe w sposób opisany powyżej, można poprzestać na ustnej formie testamentu.

Testamenty wojskowe.

Kiedy można sporządzić:

  • w czasie mobilizacji, wojny, przebywania w niewoli

  • jedynie przez żołnierzy Sił Zbrojnych pełniących czynną służbę wojskową, pracowników cywilnych zatrudnionych w Siłach Zbrojnych i określonych rozporządzeniem osób cywilnych towarzyszących Siłom Zbrojnym (np. członkowie personelu PCK).

W jaki sposób:

  1. Oświadczenie ostatniej woli przez spadkodawcę wobec sędziego wojskowego, który spisuje. Pismo następnie odczytuje się i podpisuje je spadkodawca oraz sędzia.

  2. Oświadczenie ostatniej woli przez spadkodawcę wobec dwóch świadków jedocześnie obecnych, z których jeden spisuje wolę spadkodawcy. Pismo następnie podpisuje spadkodawca i obaj świadkowie.

  3. Oświadczenie ostatniej woli przez spadkodawcę wobec trzech świadków, gdy spadkodawca nie może się podpisać. Jeden z nich spisuje wolę spadkodawcy po czym pismo, po jego odczytaniu spadkobiercy, podpisują wszyscy trzej świadkowie.

  4. W szczególnych okolicznościach spadkodawca może oświadczyć swoją wolę wobec dwóch świadków, którzy nie muszą być obecni jednocześnie. Takimi okolicznościami są obawa rychłej śmierci spadkodawcy wskutek odniesionych ran lub choroby albo niemożliwość lub znaczna trudność w zachowaniu wyżej opisanych form testamentu.

Trzeba pamiętać, że testament szczególny traci moc z upływem sześciu miesięcy od dnia ustania okoliczności, które uzasadniały jego sporządzenie w miejsce testamentu zwykłego, chyba że spadkodawca zmarł przed upływem tego terminu. Z taką sytuacją nie mamy do czynienia w przypadku testamentów zwykłych. Obowiązują one i są ważne bezterminowo lub do czasu ich odwołania przez spadkobiercę.

Autor wpisu:

Emilia Robak.

Rodzaje testamentów – cz. I.

34764284_47c452c2f6_z

Źródło: creation by Carlos Ubeda (licencja Attribution-NoDerivs 2.0 Generic  (CC BY-ND 2.0))

Kiedy przychodzi do ustalania ostatniej woli zmarłego można usłyszeć, że osoba taka pozostawiła tylko testament ustny. Często ustne życzenia spadkodawcy co do losów jego majątku określane są właśnie takim terminem. Tymczasem bardzo rzadko rzeczywiście mamy do czynienia ze zwykłym testamentem ustnym. Ale po kolei:

Kodeks cywilny rozróżnia przede wszystkim testamenty zwykłe i testamenty szczególne.

Wśród testamentów zwykłych występują:

  1. Testamenty holograficzne – jest to testament pisemny sporządzony przez samego spadkodawcę. Aby go sporządzić należy spisać swoją wolę w całości pismem ręcznym a następnie dokument taki podpisać i opatrzyć datą. Należy zachować te trzy wymagania aby testament był ważny. Już na przykład w przypadku gdy imię i nazwisko zostanie wymienione jedynie w treści testamentu, przed rozrządzeniem majątkiem, nie zostaje dopełniony obowiązek podpisania testamentu w rozumieniu art. 949 § 1 kc. (uchwała Sądu Najwyższego z dnia 9 maja 1995 r. III CZP 56/95) Jednak w przypadku gdy na dokumencie nie zostanie umieszczona data testament nadal będzie ważny jeżeli jej brak nie wywołuje wątpliwości co do zdolności spadkodawcy do sporządzenia testamentu, co do treści testamentu lub co do wzajemnego stosunku kilku testamentów.

  2. Testamenty notarialne testament sporządzony przez oświadczenie ostatniej woli przed notariuszem. Notariusz przed odebraniem oświadczenia potwierdza tożsamość testatora oraz jego zdolność testowania. Trzeba podkreślić, że testament sporządzony w tej formie ma charakter dokumentu urzędowego i jest jednym z najbezpeczniejszych. W kancelarii notarialnej pozostaje bowiem oryginał testamentu co chroni go przed jego ewentualnym ukryciem czy na przykład zniszczeniem. Maksymalna stawka wynagrodzenia za sporządzenie aktu notarialnego dokumentującego testament wynosi obecnie 50 zł (Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z 28 czerwca 2004 r. w sprawie maksymalnych stawek taksy notarialnej, Dz.U. nr 148, poz. 1564 ze zm.)

  3. Testamenty allograficzne – czyli właśnie testament zwykły ustny. Jego sporządzenie wymaga ogłoszenia swojej woli w obecności urzędnika oraz dwóch świadków. Kodeks cywilny dokładnie wskazuje o jakiego urzędnika chodzi, może nim być jedynie: wójt (burmistrz, prezydent miasta), starosta, marszałek województwa, sekretarz powiatu albo gminy, kierownik urzędu stanu cywilnego. Wola spadkodawcy spisywana jest w protokole z podaniem daty jego sporządzenia. Następnie jest on odczytywany w obecności świadków i podpisywany przez spadkodawcę, przez osobę, wobec której wola została oświadczona, oraz przez świadków. Jeżeli spadkodawca nie może podpisać protokołu, należy to zaznaczyć w protokole ze wskazaniem przyczyny braku podpisu.

    Co ważne testamentu takiego nie mogą sporządzić osoby głuche lub nieme.

Świadkiem natomiast nie może być:

  • osoba, która nie ma pełnej zdolności do czynności prawnych;

  • niewidomy, głuchy lub niemy;

  • osoba, która nie może czytać i pisać;

  • osoba, która nie włada językiem, w którym spadkodawca sporządza testament;

  • skazany prawomocnie wyrokiem sądowym za fałszywe zeznania;

  • osoba, dla której w testamencie została przewidziana jakakolwiek korzyść; nie mogą być również świadkami: małżonek tej osoby, jej krewni lub powinowaci pierwszego i drugiego stopnia oraz osoby pozostające z nią w stosunku przysposobienia.

Opisana na wstępie sytuacja gdy spadkobierca, w obecności innych osób oświadcza swoją wolę co do losów jego majątku po śmierci może być w pewnych sytuacjach uznana za testament szczególny. Jak z samej nazwy wynika możliwość taka występuje jedynie w ściśle określonych przez prawo, wyjątkowych sytuacjach. Więcej o rozporządzeniach na wypadek śmierci w formie testamntu szczególnego w drugiej części wpisu.

Autor wpisu:

Emilia Robak