Różnice w polskim i włoskim prawie rodzinnym– na bazie relacji z Konferecji w Weronie z dnia 17– 19 listopada 2017 roku.

Różnice... konferencja1

fot. Hanna Woźniak

Ponad rok temu, pomiędzy Okręgową Izbą Radców Prawnych w Gdańsku i Radą Adwokacką w Weronie (L’Ordine degli Avvocati di Verona), podpisana została umowa o współpracy bliźniaczej (accordo di gemellaggio), która przewiduje szeroki zakres współpracy, obejmującej zarówno stałą wymianę informacji, współdziałanie w zakresie szkoleń i staży zawodowych jak i działań o charakterze integracyjnym. W ramach wspomnianej umowy, w dniach 17 – 19 listopada 2017 r. w Weronie, zorganizowana została konferencja, w której miałam ogromną przyjemność uczestniczyć.

Różnice... konferencja2i3

fot. Maciej Replin                                fot. Hanna Woźniak

Konferencja odbywała się w przepięknym budynku Biblioteki Kapituły w Weronie (Biblioteca Capitolare di Verona), najstarszej podobno biblioteki świata, która w dniu 1 sierpnia 2017 roku obchodziła 1500-lecie swojego istnienia. Biblioteka Kapituły posiada w swoich zbiorach dzieła z czasów rzymskich, w tym Instytucje Gaiusa (łac. Gai Institutiones, wł. Istituzioni di Gaio). To właśnie w otoczeniu takich dzieł, uczestnicy konferencji zostali powitani przez prefekta biblioteki, który przedstawił krótki rys historyczny tego imponującego miejsca, a następnie adwokaci Sabrina De Santi, Sandra Faccio i Michel Zantedeschi reprezentujący stronę włoską, zaprezentowali zagadnienia związane z włoskim systemem prawnym.

Referowane zagadnienia dotyczyły kwestii związanych z prawem rodzinnym lub dochodzeniem należności w ujęciu transgranicznym (cross-border), z uwzględnieniem stosunków polsko-włoskich.

W ramach specyfiki bloga oraz sytuacji związanej z migracją ludności, a co za tym idzie – coraz częstszym mieszaniem się narodowości europejskich oraz rodzin tworzonych przez cudzoziemców, pragnę skupić się na głównych różnicach pomiędzy polskim a włoskim systemem prawnym dotyczących stosunków rodzinnych.

Różnice... konferencja4

fot. Maciej Replin

No dobrze, a zatem jak wygląda rozwód po włosku? 😉

  1. Rozwód – możliwość pozasądowego rozwiązania małżeństwa.

Zgodnie z nowym włoskim prawem z 2014 roku, nie jest już konieczne składanie wniosku do sądu w celu uzyskania separacji lub rozwodu, w przypadku obupólnej zgody małżonków. Istnieje możliwość skorzystania z drogi pozasądowej – tj. albo za pośrednictwem adwokata we Włoszech albo skorzystanie z procedury uproszczonej przed włoskim urzędem.

  1. Obligatoryjna legalna separacja, poprzedzająca rozwód.

Camera dei Deputati (Włoska Izba Deputowanych) ostatecznie zatwierdziła nową ustawę dotyczącą rozwodów. Co ciekawe, prawo zostało zmienione po ponad 40 latach. Wprowadzona ustawą nr 898/1970 do włoskiego porządku prawnego trzyletnia separacja należała do najdłuższych w Europie, a w rzeczywistości jej długość przedłużał dodatkowo fakt, że bieg terminu rozpoczynał się nie od faktycznego zaprzestania wspólnego zamieszkiwania przez małżonków, lecz od dnia, w którym para wnosząca o separację stawiła się po raz pierwszy przed prezesem sądu w postępowaniu dotyczącym separacji. Dopiero po trzyletniej obligatoryjnej, nieprzerwanej separacji możliwe było przeprowadzenie rozwodu.

Nowa ustawa wprowadziła zmniejszenie z 3 lat do 12 miesięcy minimalny czas trwania okresu separacji małżonków, który jest niezbędny do złożenia uzasadnionego pozwu o rozwód w przypadku separacji sądowej oraz 6-miesięczną separację wnoszoną na zgodny wniosek stron (w przypadku separacji za porozumieniem stron).

  1. Stosunki pomiędzy rodzicami a dziećmi.

  1. Nazwisko dziecka.

Jeśli dziecku urodzonemu we Włoszech czy w Polsce zostanie nadane nazwisko matki, a matka jest obywatelem RP to dziecko automatycznie podlega prawu polskiemu. Nie oznacza to, że nie może nosić nazwiska dwuczłonowego i zostać uznane również przez ojca, ale to jest odrębna procedura i musi być wykonana za pośrednictwem sądu.

Natomiast jeśli chodzi o odwrotną sytuację, tj. jeśli dziecko po urodzeniu otrzyma nazwisko ojca, to automatycznie jego pierwszym obywatelstwem jest obywatelstwo włoskie czyli podlega prawu włoskiemu.

  1. Kontakty z dzieckiem, miejsce zamieszkania dziecka i prawo do opieki nad dzieckiem.

Bardzo często – niezależnie od narodowości – problemy zaczynają się w momencie kiedy między dorosłymi dochodzi do nieporozumień, a mają niepełnoletnie dziecko. I tu podobnie jak w Polsce – żaden sędzia we Włoszech nie będzie brał pod uwagę potrzeb ani ojca ani matki, tylko dobro dziecka.

W większości przypadków sędzia decyduje, z którym rodzicem dziecko będzie miało spokojniejsze, wygodniejsze i pewniejsze życie i z tym rodzicem dziecko będzie mieszkało na co dzień. Natomiast drugi rodzic będzie miał prawo widzenia w określonych przez sąd dniach i godzinach w tygodniu oraz normalnie co drugi weekend będzie spędzał z nim czas. Jeśli chodzi o dzieci w wieku od 0 miesięcy do 5 lat rodzic, który ma prawo widzenia – co do zasady – nie może brać dziecka na noc bez obecności matki czy ojca, ale i tu każda sytuacja jest inna i będzie rozpatrywana przez sędziego.

We Włoszech podczas rozwodów lub rozpadu konkubinatu w większości przypadków sędzia decyduje się na tzw. affidamento condiviso, czyli że oboje rodzice maja prawo do decydowania o życiu dziecka, o szkole, o wakacjach itp.

Pragnę nadmienić, iż jeśli dziecko nosi nazwisko ojca to do 18 lat obligatoryjna jest zgoda ojca na wywóz dziecka do innego państwa, w naszym przypadku do Polski.

W uzasadnionych miejscowym prawem przypadkach włoskie sądy i instytucje mają prawo ingerować w te relacje, o ile stwierdzą zagrożenie dobra dziecka. Fakt, iż rodzice i dziecko są polskimi obywatelami nie odgrywa decydującej roli – kluczowe jest zamieszkiwanie na terytorium Włoch. W skrajnych przypadkach możliwe jest np. czasowe ograniczenie przez miejscowy sąd prawa do opieki nad dzieckiem, a także odebranie dziecka rodzicom i skierowanie go do odpowiedniego ośrodka lub do rodziny zastępczej.

  1. Legalne jednopłciowe związki partnerskie.

W maju 2016 roku Izba Deputowanych Włoch (Camera dei Deputati) uchwaliła ustawę o związkach cywilnych osób tej samej płci. Na mocy ustawy o związkach partnerskich osoby homoseksualne we Włoszech mogą korzystać z małżeńskich przywilejów takich, jak wspólnota majątkowa, dziedziczenie czy przejmowanie praw emerytalnych po zmarłym/ej małżonku/ce. Ustawa nie umożliwia im natomiast adoptowania dzieci.

Co ciekawe, mimo iż dominującą religią we Włoszech jest katolicyzm (86% wyznawców), który w swej doktrynie nakazuje swoim wyznawcom przeciwstawianie się wprowadzeniu w prawie związków osób tej samej płci, a silne we Włoszech partie konserwatywne nie dawały za wygraną i blokowały wprowadzenie podobnego prawa, nie mniej jednak z sukcesem udało się wprowadzić odpowiednie regulacje.

Włochy jako ostatnie państwo Europy Zachodniej zalegalizowały homoseksualne związki partnerskie. Od teraz w Unii Europejskiej takich możliwości nie ma już tylko w Polsce, Bułgarii, Rumunii, na Słowacji, Litwie i Łotwie. Włoski parlament włączył zatem grupę osób pozostających w nieformalnym związku, powiązaną uczuciami”, do oficjalnej definicji rodziny w prawie.

Autor wpisu

Hanna Woźniak

Porwanie rodzicielskie.

porwanie-rodzicielskie

Źródło: http://kopd.jeleniagora.pl/?p=79

W dzisiejszym wpisie chciałabym przybliżyć nieco bardziej kontrowersyjny temat tzw. porwania rodzicielskiego. Czy w ogóle możemy mówić o porwaniu dziecka w sytuacji, kiedy władza rodzicielska wobec małoletniego przysługuje w pełni obojgu rodzicom? Jak je rozpoznać i i jakie najlepiej na początku podjąć kroki?

Z porwaniem rodzicielskim mamy do czynienia, kiedy jedno z rodziców bez woli i wiedzy drugiego z rodziców wywozi lub zatrzymuje u siebie dziecko, pozbawiając drugiego rodzica możliwości utrzymywania kontaktu z dzieckiem.

Ważne!!!

Porwanie rodzicielskie nie stanowi w Polsce przestępstwa, gdyż odpowiedzialności karnej za porwanie dziecka podlega tylko ten, kto wbrew woli osoby powołanej do opieki lub nadzoru uprowadza lub zatrzymuje osobę małoletnią poniżej lat 15 ( art. 212 k.k.). W odpowiedzi z dnia 23 czerwca 2016 roku Minister Sprawiedliwości stwierdził, że nie budzi wątpliwości odpowiedzialność karna z art. 211 k.k. w sytuacji ograniczenia lub pozbawienia władzy rodzicielskiej jednego z rodziców. Uznał nadto za kontrowersyjne przyjęcie w polskich realiach i sprawach wewnątrzkrajowych standardu określonego w Konwencji haskiej z 25 października 1980 r. o cywilnych aspektach uprowadzenia dziecka. W sprawach transgranicznych przewiduje ona, że w razie naruszenia wspólnego wykonywania pieczy nad dzieckiem, sąd państwa, do którego uprowadzono dziecko, zarządza jego natychmiastowy powrót (bez rozstrzygania o władzy rodzicielskiej).

Jakie podjąć kroki w sytuacji wystąpienia porwania rodzicielskiego?

  1. Próba kontaktu z rodzicem lub dalszymi członkami rodziny lub znajomymi, którzy mogą coś wiedzieć o miejscu przebywania dziecka;

  2. Zgłoszenie sprawy na Policję, przy czym należy pamiętać, że Policja nie ma prawa uzależniać przyjęcia zgłoszenia od upływu jakiegokolwiek terminu, a ma obowiązek natychmiast przyjąć zgłoszenie zaginięcia; (zgłoszenia można dokonać telefonicznie pod bezpłatny numer
    116 000);

  3. Zgłoszenie się do fundacji ITAKA – Centrum Poszukiwań Ludzi Zaginionych – pod numer 116000 lub pod numer 0 801 24 70 70.

Z danych udostępnianych m.in. przez Fundację ITAKA Centrum Poszukiwań Ludzi Zaginionych wynika, że w przypadku porwań rodzicielskich dochodzenie swych praw przez rodziców na drodze postępowania cywilnego nie zawsze jest skuteczne. W postępowaniu cywilnym sąd wydaje najpierw postanowienie o odebraniu dziecka, określając termin, w którym dziecko powinno być wydane drugiemu z rodziców. Po upływie tego terminu, sąd zleca kuratorowi sądowemu przymusowe odebranie dziecka. Kuratorzy napotykają jednak na duże trudności w wyegzekwowaniu orzeczenia sądu.

Ministerstwo Sprawiedliwości upatruje rozwiązania problemu w przyznaniu Policji większych uprawnień (na ich brak wskazywał Rzecznik Praw Obywatelskich). Chodzi o realizację efektywnego wykonania orzeczenia sądu o odebraniu dziecka, w sytuacji gdy kurator zwróci się o pomoc w przeprowadzeniu czynności z tym związanych. Minister przyznał zarazem, iż w istocie pomoc Policji (na podstawie art. 598 k.p.c.) nie stanowi dostatecznej gwarancji zrealizowania zadania kuratora. Celowe jest zatem wprowadzenie zmian prawnych, które usprawnią przebieg tych czynności. W Ministerstwie Sprawiedliwości rozważane jest podjęcie stosownych prac legislacyjnych. Nie jest natomiast prowadzony monitoring spraw krajowych, a jedynie spraw transgranicznych toczących się w trybie cytowanej Konwencji haskiej.

 Na zakończenie podkreślić należy, że porwanie dziecka przez jednego z rodziców bez wiedzy i woli drugiego rodzica uprawnionego do decydowania o istotnych sprawach dziecka stanowi przykład rażącego nadużycia władzy rodzicielskiej, uprawniającego do wnioskowania przez rodzica, którego pozbawiono kontaktu z dzieckiem o ograniczenie, a nawet pozbawienie władzy rodzicielskiej.

Autor wpisu

Hanna Woźniak

Źródła:

http://porwaniarodzicielskie.pl/

www.zaginieni.pl

https://www.rpo.gov.pl/pl/content/porwania-rodzicielskie-odpowied%C5%BA-ministra-sprawiedliwo%C5%9Bci-na-wyst%C4%85pienie-rpo

Kramer vs. Kramer – czyli walka o dziecko.

Kramwr v. Kramer

Kramer vs. Kramer / (YouTube)

W jednej ze scen kultowego już dramatu sądowego Roberta Benton’a ”Sprawa Kramerów” z 1979 roku z Dustinem Hoffman’em i Meryl Streep grających rozwiedzionych małżonków – Ted’a Kramer’a (Hoffman) oraz Joannę Kramer (Streep) podczas przesłuchania w charakterze strony, dają jedne z najbardziej autentycznych, dramatycznych i oskarowych przemówień. Oskarowych, bo oboje zarówno Dustin Hoffman (najlepszy aktor pierwszoplanowy) jak i Meryl Streep (najlepsza aktorka drugoplanowa) otrzymali w 1980 roku nagrodę Amerykańskiej Akademii Filmowej. Oboje – moim zdaniem – w pełni zasłużenie.

Film porusza niezwykle istotną kwestię opieki nad dzieckiem w sytuacji rozstania małżonków, nie tylko z perspektywy rodziców, ale również małoletniego dziecka, zagranego genialnie przez Justin’a Henry’ego (w momencie nominacji do Oskara miał zaledwie 8 lat i pozostaje nadal najmłodszym aktorem nominowanym kiedykolwiek do tej nagrody).

W filmie poruszona jest kwestia sporu o opiekę (custody battle) nad dzieckiem, zwaną również sporem o prawa rodzicielskie.

Czym różni się w polskim prawie opieka od władzy rodzicielskiej?

Władza rodzicielska a opieka

Wykonywanie władzy rodzicielskiej to uprawnienie każdego z rodziców, który:

  • nie został jej pozbawiony przez prawomocne orzeczenie sądu,

  • któremu sąd tej władzy nie ograniczył,

  • któremu nie została ona zawieszona na pewien czas.

Sprawowanie opieki nad małoletnim stanowi składnik władzy rodzicielskiej. Opieka w Kodeksie rodzinnym i opiekuńczym jest zaś sprawowana w interesie osoby znajdującej się pod opieką. Nie jest ona tożsama z pojęciem władzy rodzicielskiej.

Definicja opieki nie jest zatem jednoznaczna. W sensie cywilnoprawnym oznacza ona instytucję służącą ochronie interesów osobistych i majątkowych osób małoletnich, nie pozostających z różnych powodów pod władzą rodzicielską, jak również osób ubezwłasnowolnionych całkowicie. Osoby te wymagają sprawowania pieczy nad ich osobą, majątkiem, a także ich reprezentacji.

Kodeks rodzinny i opiekuńczy nie zawiera definicji władzy rodzicielskiej. Władza rodzicielska to ogół praw i obowiązków spoczywających na rodzicach i praw im przysługujących względem dziecka, w celu należytego wykonywania pieczy nad jego osobą i majątkiem. W uchwale pełnego składu Izby Cywilnej Sądu Najwyższego z dnia 9 czerwca 1976 r., III CZP 46/75 SN stwierdził między innymi, że: władza rodzicielska według kodeksu rodzinnego i opiekuńczego to przede wszystkim zespół obowiązków rodziców względem dziecka. Uprawnienia rodziców wobec dziecka są natomiast niejako wtórnym składnikiem tej władzy.

Z pojęciem władzy rodzicielskiej związane jest również pojęcie kontaktów z dzieckiem.

Władza rodzicielska a kontakty

Niezależnie od władzy rodzicielskiej rodzice oraz dziecko mają prawo i obowiązek utrzymywania ze sobą kontaktów. Obejmują one w szczególności przebywanie z dzieckiem (odwiedziny, spotkania, zabieranie dziecka poza miejsce jego stałego pobytu) i bezpośrednie porozumiewanie się, utrzymywanie korespondencji, korzystanie z innych środków porozumiewania się na odległość, w tym ze środków komunikacji elektronicznej (e-mail, sms, skype, inne komunikatory).

Powyższe oznacza, że nawet samo pozbawienie władzy rodzicielskiej nie jest równoznaczne z tym, że rodzic nie może się również kontaktować z dzieckiem. W dalszym ciągu rodzic i dziecko mają prawo do osobistych kontaktów, chyba że zakaz takich spotkań zostanie wydany przez sąd w wyroku pozbawiającym go władzy rodzicielskiej bądź w późniejszym postępowaniu.

Wreszcie, wyraźne rozróżnienie między władzą rodzicielską nad dzieckiem a utrzymywaniem kontaktów z dzieckiem, niewątpliwie wiąże się z miejscem jego przebywania.

Władza rodzicielska a miejsce pobytu dziecka

Zgodnie z brzmieniem przepisu art. 58 § 1 i art. 113 § 1 k.r.o. wynika, że utrzymywanie kontaktów z dzieckiem nie stanowi elementu władzy rodzicielskiej. Skoro zaś osobista styczność z dzieckiem jest determinowana miejscem jego pobytu, to miejsce to – jego określenie lub zmiana – nie stanowi elementu władzy rodzicielskiej w rozumieniu art. 95 k.r.o. Pogląd ten utrwalony jest również w orzecznictwie. Także w europejskiej konwencji o wykonywaniu praw dzieci, sporządzonej w Strasburgu dnia 25 stycznia 1996 r. (Dz.U. z 2000 r. Nr 107, poz. 1128), prawo styczności z dzieckiem zostało ściśle powiązane z miejscem jego pobytu (art. 1 ust. 3).

W tej sytuacji orzekanie o miejscu pobytu dziecka, zwłaszcza wtedy, gdy żaden z rodziców nie został pozbawiony ani ograniczony we władzy rodzicielskiej, w żaden sposób nie wpływa na jej zakres ani jej nie uszczupla. Oczywiście jeżeli rodzice nie mieszkają razem, to miejsce pobytu dziecka musi być określone przy którymś z nich. Sama zmiana tego miejsca nie zmienia zakresu władzy rodzicielskiej, a w szczególności nie ogranicza władzy tego rodzica, u którego dziecko przebywało przed dokonaną zmianą. Nie powinna także, choć pewne zmiany są nieuniknione, prowadzić do ograniczenia kontaktów z dzieckiem.

Każdemu z rodziców, którzy walczą o dziecko w sądzie gorąco polecam obejrzenie tego filmu, gdyż pomimo tego, że został nakręcony niemal 40 lat temu nadal pozostaje aktualny i w sposób dobitny skłania do refleksji.

Autor wpisu

Hanna Woźniak