Egzekucja alimentów z zagranicy – cz. II – kraje poza UE.

Egzekucja alimentów z zagranicycz II

Źródło: https://goo.gl/images/VrrrLn

Tematyka dochodzenia należności alimentacyjnych w ujęciu transgranicznym towarzyszy nam coraz częściej, zwłaszcza w obliczu migracji ludności po całym świecie. Z uwagi na sąsiedztwo i członkostwo – najczęściej spotykamy się z procedurą egzekwowania alimentów od dłużników alimentacyjnych znajdujących się w krajach członkowskich UE, o którym pisałyśmy tu: Egzekucja alimentów z zagranicy – cz. I – kraje UE.

W obecnym wpisie, chcę się skupić na egzekucji alimentów z krajów po za Unią Europejską, a za przykład państwa, z którego można w ten sposób egzekwować alimenty posłuży mi Norwegia, która jest jednocześnie stroną tzw. Konwencji Nowojorskiej czyli Konwencji o dochodzeniu roszczeń alimentacyjnych za granicą, sporządzonej w Nowym Jorku dnia 20 czerwca 1956 r. (Dz.U. z 1961 r. Nr 17, poz. 87 i 88), ale nadto tzw. Konwencji Haskiej z dnia 23 listopada 2007 roku, sporządzonej w Hadze (Dz. U z 1961 r., Nr 17, poz. 87 i 88).

KONWENCJA NOWOJORSKA

Ww. Konwencję będziemy najczęściej stosować w przypadku egzekucji alimentów od dłużnika przebywającego w państwie z poza UE, ponieważ poza Norwegią do jej uczestników zaliczamy również:

Algierię, Argentynę, Australię, Barbados, Białoruś, Bośnie i Hercegowinę, Brazylię, Burkina Faso, Chile, Chorwację, Czarnogórę, Danię, Ekwador, Estonię, Filipiny, Finlandię, Gwatemalę, Haiti, Izrael, Kazachstan, Kirgistan, Kolumbię, Luksemburg, Macedonię, Maroko, Meksyk, Mołdowę, Monako, Niger, Norwegię, Nowa Zelandię, Pakistan, Portugalię, Republika Środkowo-Afrykańskę, Serbię, Seszele, Sri Lanka, Surinam, Szwajcarię, Tajwan, Turcję, Ukrainę, Urugwaj, Watykan, Zielony Przylądek

Jeżeli państwo, na którego terytorium przebywa dłużnik alimentacyjny, jest uczestnikiem ww. Konwencji,  można dochodzić alimentów w oparciu o jej założenia.

Należy zaznaczyć jednak, że w dniu 18 czerwca 2011 r. weszło w życie nowe rozporządzenie Rady Wspólnot Europejskich nr 4/09 w sprawie jurysdykcji, prawa właściwego, uznawania i wykonywania orzeczeń oraz współpracy w zakresie zobowiązań alimentacyjnych (Dz.U.UE L z dnia 10 stycznia 2009 r.), które ma pierwszeństwo stosowania przed Konwencją Nowojorską. Konwencję Nowojorską można stosować po tej dacie jedynie dla państw nie będących stroną niniejszego rozporządzenia (np. Dania).

KONWENCJA HASKA

Dochodzenie świadczeń alimentacyjnych od dłużników zamieszkałych na terenie Stanów Zjednoczonych Ameryki Północnej od 1 stycznia 2017 roku, odbywa się na podstawie Konwencji Haskiej z dnia 23 listopada 2007 roku (Dz. U z 1961 r., Nr 17, poz. 87 i 88) o międzynarodowym dochodzeniu roszczeń alimentacyjnych na rzecz dzieci i innych członków rodziny.

Stronami Konwencji Haskiej są także Państwa:

Albania, Bośnia i Hercegowina, Czarnogóra, Norwegia, Turcja i Ukraina (wykaz nie uwzględnia państw członkowskich Unii Europejskiej, do których ma zastosowanie rozporządzenie Rady (WE) nr 4/1009 z dnia 18 grudnia 2008 roku).

Ww. Konwencja ma zastosowanie do:

  • do zobowiązań alimentacyjnych wobec osoby, która nie ukończyła 21 lat, wynikających ze stosunków między rodzicami, a dziećmi.

  • do zobowiązań alimentacyjnych między małżonkami i byłymi małżonkami, w sytuacji gdy wniosek składany jest jednocześnie z wnioskiem o odzyskanie alimentów na rzecz uprawnionego poniżej 21 roku życia,

  • do zobowiązań alimentacyjnych między małżonkami i byłymi małżonkami – z wyłączeniem rozdziałów II i III w/w Konwencji.

  • Co ciekawe jeżeli chodzi o Norwegię, to złożyła ona oświadczenie, że wg. przepisów Konwencji Haskiej będzie wspierać egzekucję alimentów na dziecko, które ukończyło 21 rok życia, ale z ograniczeniem do miesiąca, w którym dziecko kończy 25 lat
    (bowiem w prawie norweskim występuje takie ograniczenie).

UMOWY DWUSTRONNE

Warto zaznaczyć, że Polska jest związana również umowami dwustronnymi, na podstawie których można wykonywać orzeczenia zasądzające alimenty z następującymi państwami:

Algieria, Białoruś, Chiny, Irak, Bośnia i Hercegowina, Chorwacja, Czarnogóra, Macedonia, Serbia, Koreańska Republika Ludowo-Demokratyczna, Kuba, Maroko, Mongolia, Rosja, Syria, Tunezja, Turcja, Ukraina, Wietnam

KANADA

Jak łatwo zauważyć, zarówno Konwencja Nowojorska ani Konwencja Haska nie ma zastosowania do wszystkich państw spoza Wspólnoty Europejskiej, dlatego też, w tym miejscu nie można pominąć okoliczności, że wykonywanie orzeczeń uwzględniających roszczenia o alimenty na terytorium poszczególnych prowincji Kanady odbywa się na zasadzie faktycznej wzajemności.

WSZCZĘCIE POSTĘPOWANIA

Odpowiedni wniosek o dochodzenie alimentów składamy do sądu okręgowego swego miejsca zamieszkania. Należy do niego zawsze dołączyć odpis wyroku zasądzającego alimenty oraz szereg innych dokumentów. Wniosek składa się na specjalnym formularzu z załącznikami (np. zestawieniem zaległości alimentacyjnych, zaświadczeniem ze szkoły) w zależności od określonego rodzaju wniosku i odpowiedniego aktu prawnego, według którego będziemy dochodzić alimentów. Dalej procedura przebiega mniej więcej w ten sposób, że Sąd zwraca się do odpowiedniego organu w danym państwie o podjęcie czynności w zakresie egzekucji alimentów. W przypadku Norwegii jest to Krajowe Norweskie Biuro Ubezpieczeń za granicą czyli NAV National Office for Social Insurance Abroad – Child Support Unit.

Zbyt skomplikowane przepisy konwencji międzynarodowych i umów wzajemnych miedzy Polską i innymi państwami? Skontaktuj się z nami, a pomożemy Tobie w przygotowaniu odpowiedniego wniosku wraz z załącznikami o dochodzenie alimentów z zagranicy: biuro@wrkancelaria.pl

Autor wpisu

Hanna Woźniak

 

 

 

Egzekucja alimentów z zagranicy – cz. I – kraje UE.

Egzekucja alimentów z zagranicy Euro dollar-R-600

Źródło: https://goo.gl/images/m6Ef94

W związku z aktualnie utrzymującą się migracją ludności, w praktyce często spotykamy się koniecznością dochodzenia należności alimentacyjnych w ujęciu transgranicznym. Procedury egzekwowania alimentów są regulowane w konwencjach międzynarodowych i umowach wzajemnych miedzy Polską i innymi państwami, dlatego też wszystko zależy od kraju, w którym akurat przebywa nasz dłużnik alimentacyjny.

W pierwszej części wpisu skupię się na egzekucji alimentów z krajów Unii Europejskiej, a za przykład państwa członkowskiego, z którego miałam okazję egzekwować alimenty dla klienta posłużą mi Włochy.

Gdy dłużnik znajduje się na terenie Unii Europejskiej

Gdy dłużnik alimentacyjny wyjechał z Polski już po wydaniu wyroku zasądzającego alimenty egzekucja odbywa się w kraju Unii, w którym przebywa. Od dnia 18 czerwca 2011 roku – podstawę prawną do dochodzenia należności alimentacyjnych dla krajów Unii Europejskiej stanowi Rozporządzenie Rady (WE) nr 4/2009 z dnia 18 grudnia 2008 roku w sprawie jurysdykcji, prawa właściwego, uznawania i wykonywania orzeczeń oraz współpracy w zakresie zobowiązań alimentacyjnych.

Z dniem 18 czerwca 2011 r. w państwach członkowskich Unii Europejskiej, z wyjątkiem Królestwa Danii oraz Zjednoczonego Królestwa, podlega stosowaniu Protokół o prawie właściwym dla zobowiązań alimentacyjnych sporządzony w Hadze dnia 23 listopada 2007r – dalej: Protokół haski.

Wykaz państw europejskich, na terenie których stosuje się przepisy ww. Rozporządzenia Rady (WE):

  • Belgia, Czechy, Niemcy, Grecja, Francja, Włochy, Łotwa, Luksemburg, Malta, Austria, Portugalia, Słowenia, Finlandia, Bułgaria, Estonia, Hiszpania, Irlandia, Cypr, Litwa, Węgry, Niderlandy, Rumunia, Słowacja, Szwecja, *Dania, *Zjednoczone Królestwo – dla orzeczeń alimentacyjnych wydanych po 1.05.2004 r.

  • Bułgaria, Rumunia, *Dania – dla orzeczeń alimentacyjnych wydanych po 1.01.2007 r.

  • Chorwacja – dla orzeczeń alimentacyjnych wydanych po 1.07.2013 r.

*WAŻNE: Rozporządzenie ma zastosowanie w stosunkach między państwami członkowskimi Unii Europejskiej, w tym Zjednoczonym Królestwem (decyzja Komisji 2009/451/WE z dnia 8 czerwca 2009 r., Dz.U. L 149 z 12.6.2009, s. 73).

– Dania potwierdziła zamiar wprowadzenia w życie treści rozporządzenia, w zakresie w jakim rozporządzenie to zmienia rozporządzenie (WE) nr 44/2001, w drodze deklaracji (Dz.U. L 149 z 12.06.2009, s. 80), której podstawą jest umowa równoległa zawarta ze Wspólnotą Europejską.

– zarówno Dania i Zjednoczone Królestwo nie są związane protokołem haskim z 2007 r. (protokół o prawie właściwym dla zobowiązań alimentacyjnych), do którego odwołują się przepisy ww. rozporządzenia.

Powyższe oznacza, że orzeczenia, ugody sądowe oraz dokumenty urzędowe w sprawach alimentacyjnych wydane w państwach członkowskich będących stronami Protokołu haskiego (to znaczy z wyjątkiem Zjednoczonego Królestwa i Królestwa Danii) podlegają uznaniu i wykonaniu na uproszczonych zasadach określonych w art. 17 – 22 rozporządzenia. W odniesieniu do uznawania i wykonywania orzeczeń, ugód i dokumentów urzędowych wydanych w Zjednoczonym Królestwie oraz Królestwie Danii obowiązuje tryb z art. 23 – 38.

W uproszczeniu – protokół haski określa prawo właściwe, a rozporządzenie – procedurę.

W trybie ww. rozporządzenia osoba nieotrzymująca alimentów może wystąpić za pośrednictwem sądu okręgowego właściwego dla swojego miejsca zamieszkania do specjalnego urzędu centralnego w kraju Unii Europejskiej, w którym mają być dochodzone alimenty.

Warto jednak mieć świadomość, że stosowana na jego podstawie procedura ma zastosowanie tylko do wyroków zasądzających alimenty orzeczone po 1 marca 2002 r. Dzięki rozporządzeniu zasądzane w krajach UE alimenty są szybciej egzekwowane w Polsce bez konieczności potwierdzania wykonalności zagranicznych orzeczeń.

No dobrze, skoro znamy już podstawę prawną do dochodzenia alimentów z zagranicy, to co dalej?

Jakie dokumenty są potrzebne do skutecznego złożenia wniosku o uzyskanie alimentów?

  • podanie wierzyciela do Prezesa Sądu Okręgowego,

  • wniosek wierzyciela,

  • wyciąg z orzeczenia,

  • odpis wyroku/postanowienia zasądzający alimenty z klauzulą prawomocności przygotowany do obrotu zagranicznego,

  • zestawienie zaległości alimentacyjnych.

Co dzieje się po przekazaniu wniosku przez sąd polski do organu w innym państwie członkowskim?

Organ w państwie członkowskim, do którego został skierowany wniosek (w przypadku Włoch będzie to Ministero della Gustizia czyli Ministerstwo Sprawiedliwości, Departament Sądownictwa Nieletnich i Wspólnoty) potwierdza jego wpływ w terminie 30 dni od dnia otrzymania oraz zawiadamia o podjętych wstępnych działaniach i wzywa o dodatkowe dokumenty lub informacje, jeśli okażą się potrzebne. Po upływie 60 dni od daty potwierdzenia wpływu wniosku organ informuje sąd polski o stanie zaawansowania sprawy.

Wyznacznikiem działania organów zajmujących się odzyskiwaniem należności alimentacyjnych powinno być stosowanie najszybszych i najskuteczniejszych metod.

W praktyce okazuje się, że najszybciej działają organy w Niemczech (pierwszą informację sąd polski otrzymuje po upływie 2-3 tygodni), co nie do końca przekłada się na powodzenie egzekucji. Najwyższym wskaźnikiem ściągalności alimentów mogą pochwalić się angielskie organy egzekucyjne, co nie pozostaje bez znaczenia wobec faktu, że do tego kraju najczęściej kierowane są wnioski. W tym obszarze dobrze wypada też Holandia oraz Belgia. Natomiast na tle państw członkowskich – niestety blado wypadają Włochy i Hiszpania, głównie z powodu przewlekłego postępowania. Szanse na zaspokojenie wierzyciela alimentacyjnego są duże, ponieważ w przeważającej większości dłużnicy pracują legalnie i ujawniają swoje dochody, rejestrując się w zagranicznych organach rentowych i skarbowych. Należy dodać, że egzekucja należności alimentacyjnych odbywa się według przepisów postępowania egzekucyjnego obowiązujących w danym kraju, czyli jeśli np. wniosek został skierowany do Belgii, to według prawa belgijskiego.

Plusy procedury:

  • bezpłatna procedura (wniosek nie podlegała opłacie), wierzyciel nie jest obciążany kosztami egzekwowania należności alimentacyjnych,

  • wierzyciel nie musi znać adresu pocztowego dłużnika w innym kraju, wystarczy, że wie, w jakim państwie dłużnik przebywa,

  • wierzyciel nie musi mieć pełnomocnika w państwie, w którym alimenty będą egzekwowane, od wierzyciela nie wolno wymagać tłumaczeń, zatem nie ma także dodatkowych kosztów tłumacza,

  • efektywna współpraca sądu polskiego z organami centralnymi w innych państwach członkowskich oparta przede wszystkim na najszybszych i najskuteczniejszych dostępnych ich sposobach komunikowania się.

Jeżeli potrzebujesz pomocy przy egzekucji alimentów z zagranicy zapraszamy do kontaktu: biuro@wrkancelaria.pl

Autor wpisu

Hanna Woźniak

Ograniczenia egzekucji prowadzonej z emerytury i renty.

older lady_większe

Zdjęcie autorstwa: Titoy’ „People Walk…”, licencja: Attribution 2.0 Generic 

W naszych poprzednich artykułach opisano ograniczenia jakim podlega przymusowe egzekwowanie zadłużenia ze środków z wynagrodzenia za pracę, z umów cywilnoprawnych a także z rachunków bankowych osoby będącej dłużnikiem. W dzisiejszym wpisie nakreślone zostaną ograniczenia jakie stawiają przepisy przy prowadzeniu egzekucji z emerytury lub renty. Temat jest tym bardziej aktualny ze względu na wprowadzoną przez ustawodawcę nowelizację art. 141 ustawy o emeryturach i rentach, która weszła w życie z dniem 1 lipca 2017 r. i zwiększyła ochronę świadczeń otrzymywanych przez emerytów i rencistów.

Ze świadczeń emerytalnych i rentowych wolno dokonywać tylko takich potrąceń, które przewiduje ustawa z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych w art. 139 (j.t. Dz. U. 2016 poz. 887 ze zm., dalej jako ustawa o emeryturach i rentach). Przepis ten przewiduje jedenaście kategorii świadczeń, które mogą być egzekwowane z emerytury lub renty. Kolejność ich wyliczenia określa również kolejność zaspokajania roszczeń – kategorie wymienione na początku, tj. wierzytelności ZUS podlegają potrąceniu w pierwszej kolejności, w następnej kolejności zaspokajane są wierzytelności alimentacyjne, później sumy egzekwowane na mocy tytułów wykonawczych na pokrycie należności innych niż świadczenia alimentacyjne a dopiero w dalszej kolejności następne wymienione kategorie świadczeń. Niedopuszczalne jest potrącenie należności wymienionych w grupie niżej wymienionej, przed całkowitą spłatą należność z grupy wymienionej w poprzednim punkcie art. 139 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach.

Ochrona świadczeń wypłacanych na podstawie ustawy o emeryturach i rentach jest dwutorowa. Po pierwsze przepisy art. 140 ww. ustawy wskazują maksymalne kwoty jakie mogą być potrącone z tych świadczeń. Po drugie – art. 141 ww. ustawy określa tzw. kwoty wolne od potrąceń czyli kwoty jakie muszą być dłużnikowi wypłacone, niezależnie od dokonywanych potrąceń na rzecz wierzycieli.

  1. Maksymalne kwoty potrąceń.

Wysokość maksymalnych potrąceń jakie mogą być dokonane ze świadczeń emerytalno-rentowych uzależniona jest się od przeznaczenia potrącanych kwot. Zgodnie z art. 140 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach potrącenia mogą być dokonywane w przypadku:

1) świadczeń alimentacyjnych dochodzonych w postępowaniu egzekucyjnym – maksymalnie do wysokości wynoszącej 60% świadczenia;

2) należności egzekwowanych związanych z:

a) odpłatnością za pobyt w domach pomocy społecznej,

b) odpłatnością za pobyt w zakładach opiekuńczo-leczniczych,

c) odpłatnością za pobyt w zakładach pielęgnacyjno-opiekuńczych,

maksymalnie do wysokości wynoszącej 50% świadczenia;

3) innych egzekwowanych należności – maksymalnie do wysokości wynoszącej 25% świadczenia.

W przypadku egzekwowania kilku należności ze świadczenia emerytalno-rentowego ww. artykuł szczegółowo przedstawia jaki maksymalne kwoty mogą być potrącane na poczet dochodzonych należności. Przykładowo, w przypadku gdy świadczenie zostanie zajęte na mocy kilku tytułów wykonawczych (za które uznaje się m.in. prawomocne wyroki, którym nadano klauzulę wykonalności) potrącenia:

  • nie mogą przekraczać łącznie 60% świadczenia, jeżeli podlegają potrąceniu świadczenia alimentacyjne i świadczenia niealimentacyjne;

  • nie mogą przekraczać łącznie 50% świadczenia, jeżeli potrąceniu podlegają inne należności niż świadczenia alimentacyjne;

  • nie mogą przekraczać łącznie 25% świadczenia, jeżeli potrąceniu podlegają wyłącznie inne należności niż świadczenia alimentacyjne lub należności egzekwowane z tytułu należności za pobyt w domach pomocy społecznej, w zakładach opiekuńczo-leczniczych lub w zakładach pielęgnacyjno-opiekuńczych (art. 140 ust. 6 pkt 1 ustawy o emeryturach i rentach).

  1. Kwota wolna od potrąceń.

Niezależnie od obliczonej dla danego świadczenia maksymalnej kwoty możliwej do potrącenia z wypłacanego przez ZUS świadczenia, dłużnikowi zawsze musi pozostać do dyspozycji, określona w art. 141 ustawy o emeryturach i rentach, kwota wolna. Wynosi ona:

  1. 50% kwoty najniższej emerytury lub renty (w zależności od rodzaju pobieranego przez dłużnika świadczenia) – przy potrącaniu należności alimentacyjnych w postępowaniu egzekucyjnym wraz z kosztami i opłatami egzekucyjnymi oraz należności alimentacyjnych potrącanych na wniosek wierzyciela na podstawie przedłożonego przez niego tytułu wykonawczego;

  2. 75% kwoty najniższej emerytury lub renty – przy potrącaniu należności egzekwowanych na mocy tytułów wykonawczych wraz z kosztami i opłatami egzekucyjnymi;

  3. 20% najniższej emerytury lub renty – przy potrącaniu należności z tytułu odpłatności za pobyt osób uprawnionych do świadczeń w domach pomocy społecznej, zakładach opiekuńczo-leczniczych lub zakładach pielęgnacyjno-opiekuńczych – na wniosek dyrektorów tych placówek;

  4. 60% kwoty najniższej emerytury lub renty – przy potrącaniu pozostałych należności wymienionych w art. 139 ustawy o emeryturach i rentach.

Kwoty najniższych gwarantowanych świadczeń emerytalno-rentowych od 1 marca 2017 r. wynoszą (w kwotach brutto):

emerytura, renta z tytułu całkowitej niezdolności do pracy i renta rodzinna

1000,00 zł

renta z tytułu częściowej niezdolności do pracy

750,00 zł

Źródło: http://www.zus.pl/swiadczenia/emerytury/kwoty-najnizszych-swiadczen-emerytalno-rentowych

Ochrona określona w punkcie II.2 zapewnia, że przy egzekwowaniu zwykłych długów przez komornika ze świadczenia emerytalno-rentowego (nie będących należnościami alimentacyjnymi) dłużnik otrzyma co najmniej 75% najniższej emerytury lub renty. Przed dniem 1 lipca 2017 r. ochrona ta była znacznie mniejsza, gdyż w takim przypadku emeryt lub rencista miał zagwarantowaną jedynie kwotę stanowiącą 50% kwoty najniższej emerytury lub renty, co stanowiło znaczną dysproporcję w stosunku do m.in. ochrony zapewnionej pracownikom przy zajęciu wynagrodzenia za pracę.

Autor wpisu:

Emilia Robak

Jakie czynności majątkowe muszą uzyskać aprobatę współmałżonka.

8024372809_a4bba29dfd_b

Źródło: https://www.flickr.com/photos/brentanofabrics/8024372809/ by Brentano, Public domain

Kiedy potrzebna jest zgoda współmałżonka.

W ostatnim wpisie omówione zostały czynności, które małżonek (pozostający w ustroju ustawowej wspólności majątkowej) może podejmować samodzielnie, bez zgody współmałżonka. Wspomniałam jednak, że istnieje kategoria czynności, do których tamte zasady nie będą miały zastosowania – Kodeks rodzinny i opiekuńczy zawiera bowiem zamknięty katalog czynności, w których uzyskanie zgody współmałżonka jest niezbędne. Zgodnie z art. 37 § 1 tej ustawy, w brzmieniu obowiązującym od 20 stycznia 2005 r., zgoda drugiego małżonka jest potrzebna do dokonania:

  1. czynności prawnej prowadzącej do zbycia, obciążenia, odpłatnego nabycia nieruchomości lub użytkowania wieczystego, jak również prowadzącej do oddania nieruchomości do używania lub pobierania z niej pożytków;

  2. czynności prawnej prowadzącej do zbycia, obciążenia, odpłatnego nabycia prawa rzeczowego, którego przedmiotem jest budynek lub lokal;

  3. czynności prawnej prowadzącej do zbycia, obciążenia, odpłatnego nabycia i wydzierżawienia gospodarstwa rolnego lub przedsiębiorstwa;

  4. darowizny z majątku wspólnego, z wyjątkiem drobnych darowizn zwyczajowo przyjętych.”

Zgoda współmałżonka wymagana jest jedynie do czynności odnoszących się do majątku wspólnego małżonków. Majątkiem osobistym każdy z małżonków zarządza bowiem samodzielnie.

Zbycie nieruchomości lub użytkowania wieczystego oznacza dokonanie takiej czynności, która doprowadzi do wyjścia prawa z majątku wspólnego. Jako przykład takich czynności można podać sprzedaż mieszkania, sprzedaż działki, umowę zamiany budynku czy mieszkania. Obciążenie nieruchomości powinno być rozumiane jako ustanowienie na nieruchomości ograniczonego prawa rzeczowego. Najpowszechniejszym obciążeniem nieruchomości jest ustanowienie hipoteki, innym może być ustanowienie służebności drogi koniecznej czy oddanie nieruchomości w użytkowanie. Czynnością oddania nieruchomości w używanie i pobieranie z niej pożytków jest na przykład oddanie gruntu rolnego w dzierżawę. Natomiast odpłatne nabycie będzie oznaczać czynność, np. kupno mieszkania lub domu ze środków wspólnych czy kupno spółdzielczego własnościowego prawa do lokalu. Zgody współmałżonka wymagają także czynności stanowiące przygotowanie dla takich umów, np. zawarcie umowy przedwstępnej, zobowiązującej do zawarcia umowy przeniesienia własności nieruchomości.

Pojęcie przedsiębiorstwa i gospodarstwa rolnego zostały zdefiniowane w Kodeksie cywilnym w art. 551 i art. 553. Do ograniczonych praw rzeczowych natomiast zaliczamy użytkowanie, służebność, zastaw, spółdzielcze własnościowe prawo do lokalu oraz hipotekę.

Nie wymaga natomiast zgody nieodpłatne nabycie nieruchomości i to również w sytuacji, gdy jest ona obciążona hipoteką. Zatem gdy np. jeden z małżonków otrzyma, w wyniku darowizny lokal, który wolą darczyńcy wejdzie do majątku wspólnego, nabycie takiej nieruchomości nie będzie wymagać zgody współmałżonka, bowiem przepis mówi jedynie o odpłatnym nabyciu. Nie wymagają również uzyskania zgody nabycie i zbycie rzeczy ruchomej i to niezależnie od wartości tej rzeczy. Nawet nabycie drogiego samochodu bez zgody drugiego małżonka będzie czynnością ważną, gdyż omawiany przepis nie odnosi się do rzeczy ruchomych.

Zgody współmałżonka wymagać będzie co do zasady każda umowa darowizny z majątku wspólnego (określona w art. 888 Kodeksu cywilnego). Wyjątek stanowią zwyczajowo przyjęte darowizny o niewielkiej wartości, którą zależy jednak od tego jakie zwyczaje panują w danym środowisku i jaka jest wartość takiej darowizny w stosunku do wartości majątku wspólnego małżonków.

Zgodnie z uchwałą Sądu Najwyższego z dnia 22 marca 2007 r., sygn. III CZP 13/07 omawiany art. 37 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego nie ma zastosowania do nabycia własności nieruchomości w toku egzekucji sądowej. Małżonek będzie mógł zatem występować samodzielnie w licytacji nieruchomości prowadzonej przez komornika sądowego.

Czas na wyrażenie zgody.

Zgoda może zostać wyrażona przed dokonaniem czynności prawnej, równocześnie z jej dokonaniem lub już po dokonaniu czynności (wówczas jest to potwierdzenie). Kwestia czasu w jakim zgoda może być wyrażona zależy również od tego z jaką czynnością mamy do czynienia.

  • Czynność dwustronna – do chwili uzyskania zgody współmałżonka mamy do czynienia z niepewnością co do ważności i skuteczności danej czynności prawnej, która w terminologii prawniczej zwana jest bezskutecznością zawieszoną. Jeśli współmałżonek potwierdzi daną czynność będzie ona ważna i skuteczna od chwili złożenia oświadczenia woli przez pierwszego małżonka. Dla ochrony kontrahenta, z którym małżonek dokonał czynności, art. 37 § 3 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego pozwala osobie tej wyznaczyć małżonkowi, którego zgoda jest wymagana, a który nie złożył żadnego oświadczenia co do zawartej umowy, odpowiedni termin do potwierdzenia umowy. W zależności od okoliczności termin ten może wynosić np. 3, 7 lub 14 dni. W przypadku gdy termin ten upłynie a małżonek nie potwierdzi umowy kontrahent staje się wolny od zobowiązania wyrażonego w umowie. Oznacza to, że umowa jest wówczas nieważna. Taki sam skutek wystąpi, gdy współmałżonek odmówi zaakceptowania zamierzonej czynności prawnej.

  • Czynność jednostronnadokonana bez zgody współmałżonka jest nieważna i nie może zostać potwierdzona; wyrażenie zgody musi zatem nastąpić przed lub równocześnie z czynnością. Jeśli małżonek chce osiągnąć skutek zamierzony dana czynnością musi ponownie złożyć oświadczenie woli, tym razem po lub równocześnie z wyrażeniem zgody przez współmałżonka.

Forma oświadczenia o wyrażeniu zgody.

Współmałżonek może wyrazić zgodę wprost, przez złożenie oświadczenia woli, lub w sposób dorozumiany, tzn. ujawniający tę wolę dostatecznie jasno. Kodeks rodzinny i opiekuńczy nie wskazuje na formę, w jakiej zgoda powinna być wyrażona, jednak posiłkując się przepisami Kodeksu cywilnego należy uznać, że w przypadku gdy do ważności czynności prawnej wymagana jest forma szczególna, oświadczenie obejmujące zgodę osoby trzeciej powinno być złożone w tej samej formie. Taka sytuacja będzie miała miejsce np. przy zakupie lub sprzedaży nieruchomości czy ustanowieniu na nieruchomości wchodzącej w skład majątku wspólnego hipoteki. Dla tych czynności wymagana jest forma aktu notarialnego, co oznacza, że zgoda współmałżonka również musi być wyrażona w formie aktu notarialnego.

Wierzyciel, który zawiera z jednym z małżonków umowę wchodzącą w zakres czynności prawnych wymienionych na wstępie, powinien dążyć do uzyskania zgody współmałżonka w formie dokumentu urzędowego lub prywatnego. Taka forma wymagana jest w przepisach regulujących nadawanie tytułowi egzekucyjnemu (którym jest przede wszystkim prawomocny wyrok sądu) klauzuli wykonalności przeciwko drugiemu małżonkowi z ograniczeniem jego odpowiedzialności do majątku objętego wspólnością majątkową. Uzyskanie tej klauzuli wykonalności jest niezbędne dla wszczęcia postępowania egzekucyjnego z całego majątku wspólnego.

Autor wpisu:

Emilia Robak

Pożyczka bez zgody współmałżonka.

20170530_171311Spacerując po mieście niemal na każdym kroku możemy spotkać ogłoszenia oferujące szybkie pożyczki gotówkowe. Często ogłoszeniodawca zachwala szybkie podjęcie decyzji o przyznaniu takiej pożyczki jak również jej warunki, w tym możliwość udzielenia takiej pożyczki bez uzyskania wcześniejszej zgody małżonka. Właśnie tą kwestią zajmiemy się w dzisiejszym wpisie.

W przypadku większości zawartych związków małżeńskim mamy do czynienia z ustrojem ustawowej wspólności majątkowej. Jeśli bowiem nie zawarto umowy określającej umowny ustrój majątkowy, z mocy ustawy, z chwilą zawarcia małżeństwa, między małżonkami powstaje wspólność ustawowa. W ustroju tym mamy do czynienia z majątkiem wspólnym małżonków oraz majątkami osobistymi każdego z nich.

W przypadku zaciągania zobowiązania (na przykład wzięcia pożyczki gotówkowej) przez osobę pozostającą w związku małżeńskim zgoda drugiego małżonka ma zasadnicze znaczenie. I to zarówno dla majątku wspólnego małżonków jak i dla samego wierzyciela.

Zgodnie z art. 41 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego w przypadku gdy małżonek zaciągnie zobowiązanie za zgodą drugiego małżonka, wierzyciel może żądać zaspokojenia także z majątku wspólnego małżonków. Także, czyli poza możliwością dochodzenia swojego roszczenia z majątku osobistego małżonka, który wziął pożyczkę. Drugi małżonek wyrażając zgodę na zaciągnięcie zobowiązania musi liczyć się z tym, że w przypadku problemów ze spłatami wierzyciel w postępowaniu egzekucyjnym będzie mógł dochodzić swoich należności np. z nieruchomości, która została zakupiona po zawarciu małżeństwa i weszła do majątku wspólnego.

Ze strony wierzyciela najistotniejszą kwestią przy udzielaniu pożyczki osobie pozostającej w związku małżeńskim będzie zadbanie o to, aby zgoda współmałżonka wyrażona została w taki sposób aby móc to wykazać dokumentem. Zalecane jest zatem uzyskanie takiej zgody na piśmie. Przepisy wskazują bowiem, że aby uzyskać klauzulę wykonalności skuteczną przeciwko małżonkowi dłużnika (z ograniczeniem jego odpowiedzialności do majątku objętego wspólnością majątkową) w postępowaniu klauzulowym trzeba przedstawić dokument urzędowy lub prywatny, stwierdzający udzielenie zgody na czynność prawną przez tego małżonka (por. art. 787 Kodeksu postępowania cywilnego).

Co do zasady nie ma jednak żadnych przeszkód aby osoba pozostająca w związku małżeńskim wzięła pożyczkę samodzielnie. Kodeks rodzinny i opiekuńczy, w art. 41 § 2, wprost wskazuje, że małżonek może zaciągnąć zobowiązanie bez zgody drugiego małżonka. W takim przypadku w przypadku braku spłaty zaciągniętej pożyczki i wszczęcia przez wierzyciela postępowania egzekucyjnego będzie on mógł dochodzić zaspokojenia swojego roszczenia z:

  • z całego majątku osobistego dłużnika,

  • z wynagrodzenia za pracę dłużnika,

  • z dochodów uzyskanych przez dłużnika z innej działalności zarobkowej,

  • z korzyści uzyskanych z praw dłużnika, o których mowa w art. 33 pkt 9 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, tj. z prawa autorskie i praw pokrewnych, prawa własności przemysłowej oraz innych praw twórcy,

  • jeżeli wierzytelność powstała w związku z prowadzeniem przedsiębiorstwa, także z przedmiotów majątkowych wchodzących w skład przedsiębiorstwa.

Odpowiadający ww. przepisom przepis procedury cywilnej przewiduje, że tytuł wykonawczy wystawiony przeciwko dłużnikowi pozostającemu w związku małżeńskim jest podstawą do prowadzenia egzekucji nie tylko z majątku osobistego dłużnika, lecz także z pobranego przez niego wynagrodzenia za pracę lub dochodów uzyskanych z prowadzenia przez niego innej działalności zarobkowej oraz z korzyści uzyskanych z jego praw autorskich i praw pokrewnych, praw własności przemysłowej oraz innych praw twórcy (art. 7761 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego).

Nawet zatem brak zgody a często i świadomości zawarcia pożyczki przez współmałżonka nie ochroni domowego budżetu przez znaczącym uszczerbkiem jakim może być zajęcie wynagrodzenia za pracę otrzymywanego przez dłużnika. I to pomimo okoliczności, iż zasady ogólne uznają pobrane wynagrodzenie za składnik majątku wspólnego małżonków. Egzekucja prowadzona przez wierzyciela jednego z małżonków może zatem skutkować de facto zmniejszeniem wartości majątku wspólnego.

Zgodnie z poglądem doktryny: „Egzekucja nie może być natomiast kierowana do przedmiotów majątkowych uzyskanych w zamian za wynagrodzenie za pracę lub dochody z innej działalności zarobkowej oraz korzyści uzyskiwane z praw wymienionych w art. 33 pkt 9. Przedmioty te wchodzą do majątku wspólnego, ale pozostają wolne od odpowiedzialności.” (patrz: Elżbieta Skowrońska-Bocian. Kodeks rodzinny i opiekuńczy. Komentarz, wyd. LexisNexis 2014).

Uwagi odnoszące się do możliwości egzekucji zobowiązania zaciągniętego bez zgody współmałżonka odnoszą się również w całości do przypadku, gdy zobowiązanie małżonka nie powstało w wyniku dokonania czynności prawnej. Klasycznym przykładem takiego zobowiązania jest odziedziczenie długów w wyniku przyjęcia spadku przez jednego z małżonków.

Na koniec trzeba podkreślić, że istnieją czynności prawne, na których dokonanie zgoda drugiego małżonka jest niezbędna co oznacza, że powyższe uwagi nie będą miały do nich zastosowania. Kategoria tych czynności zostanie omówiona w kolejnym wpisie.

Autor wpisu:

Emilia Robak

Ograniczenia w egzekucji z rachunku bankowego.

Temat poruszany w niniejszym wpisie może być szczególnie aktualny dla osób, które miały styczność z egzekucją z rachunku bankowego. Egzekucję z rachunku bankowego może prowadzić zarówno administracyjny organ egzekucyjny jak np. naczelnik Urzędu Skarbowego czy dyrektor oddziału ZUS jak i sądowy organ egzekucyjny czyli komornik sądowy. Ponieważ zajęcie rachunku bakowego jest jednym z najłatwiejszych do zastosowanie środków, organy egzekucyjne powszechnie sięgają po niego w celu wyegzekwowania zaległych kwot.

W stosunku do środków zgromadzonych na rachunku bankowym ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Prawo bankowe przewiduje pewne ograniczenia egzekucji uzasadnione zapewnieniem dłużnikowi tzw. minimum egzystencji jego samego i jego rodziny. Ochrona ta dotyczy jednak jedynie:

  • rachunków oszczędnościowych,

  • rachunków oszczędnościowo-rozliczeniowych oraz

  • rachunków terminowych lokat oszczędnościowych.

Inne rachunki bankowe nie korzystają z ochrony i w postępowaniu egzekucyjnym są zajmowane w całości.

Do dnia 8 września 2016 r. środki pieniężne znajdujące się na wyżej wymienionych rachunkach jednej osoby, niezależnie od liczby zawartych umów, były wolne od zajęcia na podstawie sądowego lub administracyjnego tytułu wykonawczego do wysokości trzykrotnego przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia w sektorze przedsiębiorstw, bez wypłat nagród z zysku, ogłaszanego przez Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego za okres bezpośrednio poprzedzający dzień wystawienia tytułu wykonawczego. W sierpniu 2016 r. była to kwota 12.857,19 zł. Ograniczenie to miało charakter jednorazowy i nieodnawialny w jednym postępowaniu egzekucyjnym. Oznaczało to, że dłużnik, będący posiadaczem rachunku bankowego, był chroniony wyłącznie do czasu wypłacenia przez niego kwoty zwolnionej od zajęcia. Jeżeli zajęcie trwało nadal, a uprawniony po jego dokonaniu zadysponował kwotą wolną od egzekucji, to każda kolejna wpłata na rachunek bankowy była objęta skutkami zajęcia i przekazywana do organu egzekucyjnego. Jeżeli jednak w chwili zajęcia na rachunku nie było środków albo stan środków był niższy od kwoty zwolnienia, dłużnik (posiadacz rachunku) miał prawo do zatrzymania i korzystania z tej kwoty – do chwili wykorzystania limitu określonego ustawą (por. wyrok Sądu Apelacyjnego w Gdańsku z dnia 6 kwietnia 2016 r., sygn. I ACa 1034/15).

Z dniem 9 września 2016 r. weszła w życie nowelizacja m.in. ustawy Prawo bankowe, która zmieniła charakter opisanego wyżej przywileju egzekucyjnego. Zgodnie z nowym brzmieniem art. 54 ww. ustawy  środki pieniężne znajdujące się wskazanych wyżej rachunkach, niezależnie od liczby zawartych umów, są wolne od zajęcia, w każdym miesiącu kalendarzowym, w którym obowiązuje zajęcie, do wysokości 75% minimalnego wynagrodzenia za pracę, ustalanego na podstawie ustawy z dnia 10 października 2002 r. o minimalnym wynagrodzeniu za pracę (Dz. U. z 2015 r. poz. 2008 oraz z 2016 r. poz. 1265), przysługującego pracownikowi zatrudnionemu w pełnym miesięcznym wymiarze czasu pracy. Do końca roku 2016 r. kwota ta wynosiła 1387,50 zł. Obecnie, w związku z podniesieniem wysokości minimalnego wynagrodzenia kwota wolna od zajęcia wynosi 1.500,00 zł.

Zmiana charakteru powyższego przywileju oznacza, że nie jest to już jednorazowe zwolnienie ale kwota odnawialna w każdym kolejnym miesiącu kalendarzowym trwania zajęcia na rachunku bankowym. Nowy przepis pozwala zatem na pobranie w każdym miesiącu kwoty 1500 zł mimo zajęcia tego rachunku przez komornika sądowego czy np. naczelnika US. Przy tym jest to jedna kwota niezależnie od tego ile rachunków bankowych posiada dłużnik.

Pewną niejasność stanowi kwestia tego jak traktować postępowania egzekucyjne wszczęte przed wejściem w życie omawianej zmiany, w których dłużnik pobrał już kwotę określoną poprzednio obowiązującym przepisem tj. kwotę trzykrotności przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia w sektorze przedsiębiorstw. Ustawodawca nie wprowadził bowiem żadnego przepisu przejściowego odnoszącego się wprost do omawianej zmiany. Wskazał jednak, w art. 21 ustawy zmieniającej, że część znowelizowanych przepisów (dotyczących KPC i ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji) w brzmieniu nadanym tą ustawą należy stosować do postępowań wszczętych po wejściu w życie ustawy zmieniającej. Wydaje się, że z treści tego przepisu można a contrario wnioskować, że pozostałe przepisy znajdą zastosowanie także do postępowań wszczętych przed wejściem w życie nowych przepisów. Oznaczałoby to, że w sytuacji opisanej powyżej dłużnik miałby prawo do comiesięcznej kwoty wolnej od zajęcia w obowiązującej obecnie wysokości 1.500,00 zł.

Na koniec wypada wspomnieć, że na mocy przepisu 1083 § 2 KPC omawiana kwota wolna od zajęcia nie ma zastosowania w przypadku egzekucji alimentów.

Autor wpisu:

Emilia Robak

Jak długo istnieje obowiązek alimentacyjny rodziców wobec dzieci?

Powszechnie uważa się, że obowiązek utrzymywania dziecka przez rodzica istnieje do osiągnięcia przez dziecko pełnoletniości, względnie do ukończenia przez nie studiów. Czy aby tak jest rzeczywiście? Nie do końca.

Obowiązek alimentacyjny rodziców wobec dziecka (bez znaczenia czy ukończyło 18 lat) istnieje bowiem do momentu, dopóki nie jest ono w stanie utrzymać się samodzielnie.
Przy czym, w przypadku ewentualnego sporu – dziecko pełnoletnie musi wykazać, że nie z własnej winy nie potrafi się jeszcze utrzymać bez pomocy rodziców. Niemożność samodzielnego utrzymania może wynikać z wielu przyczyn, w tym kontynuacji nauki, niepełnosprawności, długotrwałej choroby, zaburzeń psychicznych, narkomanii czy alkoholizmu. Dla wielu osób kontrowersyjnym jest obowiązek płacenia alimentów na dziecko z problemem alkoholowym lub narkomanii, jednakże nie należy zapominać, że w obu przypadkach zgodnie z wytycznymi WHO są to choroby, a co za tym idzie, w okresie ich leczenia osoba taka nie jest wstanie samodzielnie się utrzymać.

Oczywiście w pewnych sytuacjach rodzice mogą uchylić się od obowiązku płacenia alimentów na rzecz pełnoletniego dziecka (małoletniego nie!). Taka sytuacja ma miejsce, gdy posiada ono własny majątek, a dochody z majątku dziecka wystarczają na pokrycie kosztów jego utrzymania i wychowania albo gdy dziecko nie dokłada należytych starań w celu przygotowania zawodowego np. zawala kolejne lata studiów, rozpoczyna np. 3 lub 4 kierunek z kolei lub jeżeli zapłata alimentów połączona jest dla nich z nadmiernym uszczerbkiem.

Na kanwie ostatnio wydanego wyroku Sądu Rejonowego w Szczecinie z dnia 16 grudnia 2016 roku, (sygn. akt VIII RC 622/15) warto wskazać, że w niektórych sytuacjach obowiązek alimentacyjny rodziców wobec dzieci uczących się nie zawsze kończy się z chwilą zdobycia upragnionego dyplomu uczelni wyższej, a trwa niekiedy dalej – przy czym kluczowym wyznacznikiem tego, jest chwila przygotowania zawodowego, a nie wiek dziecka czy długość okresu nauki. Ww. rozstrzygnięcie dotyczyło sprawy 28 letniej aplikantki adwokackiej, która nie była w stanie utrzymać się samodzielnie, a której ojciec domagał się wygaśnięcia obowiązku alimentacyjnego. W wyroku z dnia 16 grudnia 2016 roku Sąd Rejonowy uznał, że „nie ma podstaw, aby uznać, że aplikantka uzyskała zdolność do samodzielnego utrzymania się, skoro podjęła naukę odpowiednią do kierunku jej wykształcenia w celu zdobycia zawodu”, który dopiero – przynajmniej w teorii – da jej możliwość samodzielnego utrzymania się. Z podobnymi przypadkami mamy do czynienia w sytuacji przygotowania do wykonywania zawodu radcy prawnego, czy notariusza.

W mojej ocenie, powyższe rozwiązanie analogicznie można stosować do zawodów lekarskich – konieczność ukończenia specjalizacji – jak również zawodów związanych z architekturą i wszędzie tam, gdzie do skutecznego i finalnego wykonywania zawodu konieczne jest ukończenie stosownej specjalizacji/szkolenia.

Powyższe również stanowi gwarancję dla osób, które być może pierwotnie zachęcane lub namawiane przez rodziców do podjęcia kształcenia w przedstawionych wyżej profesjach, z uwagi na konieczność odbywania aplikacji, specjalizacji, jak również konieczności odbycia stosownej praktyki (za którą często nie otrzymują żadnego wynagrodzenia lub wynagrodzenie jest czysto symboliczne), w obiektywny sposób nie są w stanie utrzymać się samodzielnie.

Na zakończenie nie można pominąć, iż obowiązek alimentacyjny trwa w zasadzie tak długo, dopóki nie zostanie uchylony przez sąd. Powyższe wynika z tego, że orzeczenie ustalające alimenty na rzecz pełnoletniego dziecka stanowi tytuł wykonawczy uprawniający do egzekwowania świadczeń alimentacyjnych, a co za tym idzie, możliwość ich egzekwowania przez komornika na podstawie wniosku uprawnionego dziecka.

Autor wpisu:

Hanna Woźniak

Ograniczenie egzekucji z wynagrodzenia za pracę świadczoną na podstawie umowy cywilnoprawnej.

Egzekucja świadczeń pieniężnych prowadzona przez naczelnika urzędu skarbowego bądź dyrektora oddziału ZUS z pewnością nie jest okolicznością przyjemną. Sytuacja ta jest szczególnie dotkliwa, gdy zajęty dochód stanowi jedyne źródło utrzymania dla całej rodziny. Często dotyczy ona wynagrodzenia wypłacanego za naszą pracę.

Trzeba jednak pamiętać, że funkcjonujące przepisy zapewniają dłużnikowi ochronę w postępowaniu egzekucyjnym – większość z nas zdaje sobie sprawę, iż egzekucja z wynagrodzenia za pracę podlega ograniczeniom ustanowionym w Kodeksie pracy. Obowiązujące przepisy pozwalają jednak w pewnych sytuacjach na ochronę wynagrodzenia przypadającego m.in. zleceniobiorcy, wykonawcy dzieła czy też osobie świadczącej usługi na podstawie umowy o świadczenie usług.

Zgodnie z przepisami Kodeksu pracy, do którego odwołuje się zarówno ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (dalej jako: u.p.e.a.) jak i Kodeks posepowania cywilnego, po odliczeniu od wynagrodzenia składek na ubezpieczenia społeczne oraz zaliczki na podatek dochodowy od osób fizycznych – na rzecz organu egzekucyjnego mogą zostać pobrane m.in. sumy egzekwowane na mocy tytułów wykonawczych na zaspokojenie świadczeń alimentacyjnych oraz na pokrycie innych należności. Potrącenia, nie mogą w sumie przekraczać połowy wynagrodzenia, a łącznie z potrąceniami na zaspokojenie świadczeń alimentacyjnych, trzech piątych wynagrodzenia.

Wolna natomiast od potrąceń jest kwota wynagrodzenia za pracę w wysokości minimalnego wynagrodzenia za pracę, ustalanego na podstawie odrębnych przepisów, przysługującego pracownikom zatrudnionym w pełnym wymiarze czasu pracy, po odliczeniu składek na ubezpieczenia społeczne oraz zaliczki na podatek dochodowy od osób fizycznych Od 1 stycznia 2016 roku, jest to 1850 zł brutto. Zastrzeżenie to nie dotyczy jednak potrącania sum egzekwowanych na mocy tytułów wykonawczych na pokrycie należności innych niż świadczenia alimentacyjne. Choć należności alimentacyjne generalnie dochodzone są w sądowym postępowaniu egzekucyjnym, to zdarza się, że egzekwowane są one również przez administracyjne organy egzekucyjne. Dzieje się tak gdy dojdzie do zbiegu egzekucji sądowej z egzekucją administracyjną, jeśli postanowi tak sąd rejonowy bądź referendarz sądowy.

W obecnych realiach rynek pracy nie każdemu jednak zapewnia możliwość zawarcia umowy o pracę natomiast część osób świadomie rezygnuje z takiej umowy na rzecz cywilnoprawnej formy zatrudnienia.

Jak się zatem ma wynagrodzenie otrzymywane np. z tytułu umowy zlecenia do ograniczeń egzekucji zawartych w u.p.e.a.?

Z jednej strony wskazać należy, że przepis art. 1a pkt 17 u.p.e.a. na użytek tej ustawy definiuje, że przez wynagrodzenie należy rozumieć wynagrodzenia oraz niewyłączone spod egzekucji inne świadczenia pieniężne związane z pracą lub funkcją wykonywaną przez zobowiązanego na podstawie stosunku pracy oraz innej podstawie, jeżeli z tego tytułu zobowiązany otrzymuje okresowe świadczenia pieniężne. Pracodawcą jest natomiast (zgodnie z art. 1a pkt 10 u.p.e.a.) podmiot wypłacający zdefiniowane wyżej wynagrodzenie.

Z drugiej strony art. 9 § 1 u.p.e.a. stanowi, że wynagrodzenie ze stosunku pracy podlega egzekucji w zakresie określonym w przepisach Kodeksu pracy a zasada ta, zgodnie z § 2 tego przepisu, znajduje odpowiednie zastosowanie między innymi do wszystkich świadczeń powtarzających się, których celem jest zapewnienie utrzymania dłużnikowi.

Z perspektywy przytoczonych przepisów wynagrodzeniem za pracę jest zatem oprócz wynagrodzenia otrzymywanego z tytułu stosunku pracy również wynagrodzenie otrzymywane z tytułu umowy zlecenia jak również z innych umów dotyczących świadczenia pracy. Świadczenia takie powinny zatem podlegać egzekucji na takich samych zasadach jak wynagrodzenie za pracę, o ile oczywiście, stanowią świadczenia powtarzające się, a ich celem jest zapewnienie utrzymania dłużnikowi.

W teorii zatem zajęcie wynagrodzenia otrzymywanego za wykonywanie umowy zlecenia, za które otrzymujemy cyklicznie wynagrodenie zapewniające nam środki do życia, powinno polegać na przesłaniu do pracodawcy dłużnika zawiadomienia o zajęciu tej części jego wynagrodzenia, która nie jest zwolniona spod egzekucji. W praktyce jednak postulat ten zwykle nie jest realizowany. Organ egzekucyjny może nie dysponować informacjami na temat charakteru wynagrodzenia otrzymywanego za wykonywanie umowy cywilnoprawnej. Zajęcie takiego składnika majątku następuje wówczas zgodnie z zasadami regulującymi egzekucję z „innych wierzytelności pieniężnych”. W zawiadomieniu o zajęciu jest wezwanie do przekazania należnej kwoty do naczelnika urzędu skarbowego lub dyrektora oddziału ZUS bez wskazania na jakiekolwiek ograniczenia egzekucji. Wówczas zleceniodawca przekazuje na rzecz organu egzekucyjnego całą kwotę należnego dłużnikowi wynagrodzenia jak zwykły wierzyciel, mimo iż w świetle przytoczonej definicji, na gruncie u.p.e.a. jest pracodawcą.

W takiej sytuacji dłużnik, niezwłocznie po uzyskaniu informacji o zajęciu jego wierzytelności z tytułu wykonywanej umowy cywilnoprawnej, powinien podjąć odpowiednie kroki aby zabezpieczyć swoje źródło dochodu. W postępowaniu egzekucyjnym w administracji mamy do czynienia z dwoma zasadniczymi środkami zaskarżenia jakimi są zarzuty w sprawie prowadzenia egzekucji na podstawie art. 33 u.p.e.a. oraz skarga na czynności egzekucyjne na podstawie art. 54 § 1 u.p.e.a.

Zarzuty mogą być wnoszone jedynie w wymienionych enumeratywnie w art. 33 § 1 u.p.e.a. przypadkach. Z sytuacji wskazanych w tym przepisie najbliższa rozpatrywanemu przypadkowi wydaje się być niedopuszczalność zastosowanego środka egzekucyjnego jednak sposób rozumienia tego przepisu przez doktrynę i orzecznictwo wskazuje, że zarzut taki nie byłby skuteczny. Środek egzekucyjny jest uznawany za niedopuszczalny wówczas, jeżeli nie został przewidziany w ustawie, albo został wprawdzie przewidziany w ustawie, ale do egzekucji obowiązków innego rodzaju (np. zastosowanie grzywny w celu przymuszenia właściwej świadczeniom niepieniężnym do egzekucji obowiązków pieniężnych) ewentualnie jego zastosowanie w danej sytuacji byłoby bezprawne. Przepisy Kodeksu pracy, chroniące wynagrodzenie nie pociągają za sobą niedopuszczalności egzekucji. Nie zastrzeżono w nich bowiem, że wynagrodzenie nie może być zajęte, lecz że w pewnej części jest ono wolne od potrąceń (tak Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w wyroku z dnia 30 stycznia 2013 r., sygn. akt I SA/Gl 1315/12).

W takim przypadku pozostaje nam jedynie do dyspozycji pomocniczy środek zaskarżenia jakim jest skarga na czynności egzekucyjne. Analogicznie można wskazać na wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 24 października 2014 r., sygn. akt II GSK 1377/13, w którym stwierdził on, że „środek egzekucyjny w postaci zajęcia rachunku bankowego w zakresie egzekucji należności pieniężnych jest środkiem dopuszczalnym w rozumieniu art. 33 pkt 6 u.p.e.a., co najwyżej może być nieprawidłowo lub inaczej mówiąc niepoprawnie zastosowany. W takim jednak przypadku właściwym środkiem zaskarżenia nie są zarzuty (art. 33 u.p.e.a.), a skarga na czynności egzekucyjne z art. 54 u.p.e.a.”.

Skargę na czynności egzekucyjne należy złożyć w terminie 14 dni od dnia, w którym doręczono nam zawiadomienie o czynności egzekucyjnej, a więc zawiadomienie o zajęciu wierzytelności z tytułu wykonywanej umowy cywilnoprawnej. Aby taki wniosek został rozpatrzony pozytywnie niezbędne jest wykazanie w jego treści, że zajęte wynagrodzenie ma charakter świadczenia powtarzającego się, oraz, że jego celem jest zapewnienie utrzymania. Warto zadbać aby do skrgi dołączyć dowody na poparcie swych twierdzeń, w postaci chociażby kopii umowy na podstawie której wykonujemy naszą pracę. Od 1 stycznia 2016 r. organem do którego składamy skargę oraz organem właściwym do jej rozpatrzenia jest organ egzekucyjny. W przypadku uwzględnienia skargi na czynności egzekucyjne organ może uchylić zakwestionowaną czynność egzekucyjną bądź usunąć stwierdzone wady czynności.

Przedstawiona zasada ograniczenia egzekucji prowadzonej z wierzytelności uzyskiwanych w ramach umów cywilnoprawnych, znajduje zastosowanie również w sądowym postępowaniu egzekucyjnym, ponieważ Kodeks postępowania cywilnego w art. 833 § 1 i 2 zawiera regulację identyczną z regulacją wpisaną w omawiany wyżej art. 9 § 1 i 2 u.p.e.a.

Autor wpisu:

Emilia Robak