Kramer vs. Kramer – czyli walka o dziecko.

Kramwr v. Kramer

Kramer vs. Kramer / (YouTube)

W jednej ze scen kultowego już dramatu sądowego Roberta Benton’a ”Sprawa Kramerów” z 1979 roku z Dustinem Hoffman’em i Meryl Streep grających rozwiedzionych małżonków – Ted’a Kramer’a (Hoffman) oraz Joannę Kramer (Streep) podczas przesłuchania w charakterze strony, dają jedne z najbardziej autentycznych, dramatycznych i oskarowych przemówień. Oskarowych, bo oboje zarówno Dustin Hoffman (najlepszy aktor pierwszoplanowy) jak i Meryl Streep (najlepsza aktorka drugoplanowa) otrzymali w 1980 roku nagrodę Amerykańskiej Akademii Filmowej. Oboje – moim zdaniem – w pełni zasłużenie.

Film porusza niezwykle istotną kwestię opieki nad dzieckiem w sytuacji rozstania małżonków, nie tylko z perspektywy rodziców, ale również małoletniego dziecka, zagranego genialnie przez Justin’a Henry’ego (w momencie nominacji do Oskara miał zaledwie 8 lat i pozostaje nadal najmłodszym aktorem nominowanym kiedykolwiek do tej nagrody).

W filmie poruszona jest kwestia sporu o opiekę (custody battle) nad dzieckiem, zwaną również sporem o prawa rodzicielskie.

Czym różni się w polskim prawie opieka od władzy rodzicielskiej?

Władza rodzicielska a opieka

Wykonywanie władzy rodzicielskiej to uprawnienie każdego z rodziców, który:

  • nie został jej pozbawiony przez prawomocne orzeczenie sądu,

  • któremu sąd tej władzy nie ograniczył,

  • któremu nie została ona zawieszona na pewien czas.

Sprawowanie opieki nad małoletnim stanowi składnik władzy rodzicielskiej. Opieka w Kodeksie rodzinnym i opiekuńczym jest zaś sprawowana w interesie osoby znajdującej się pod opieką. Nie jest ona tożsama z pojęciem władzy rodzicielskiej.

Definicja opieki nie jest zatem jednoznaczna. W sensie cywilnoprawnym oznacza ona instytucję służącą ochronie interesów osobistych i majątkowych osób małoletnich, nie pozostających z różnych powodów pod władzą rodzicielską, jak również osób ubezwłasnowolnionych całkowicie. Osoby te wymagają sprawowania pieczy nad ich osobą, majątkiem, a także ich reprezentacji.

Kodeks rodzinny i opiekuńczy nie zawiera definicji władzy rodzicielskiej. Władza rodzicielska to ogół praw i obowiązków spoczywających na rodzicach i praw im przysługujących względem dziecka, w celu należytego wykonywania pieczy nad jego osobą i majątkiem. W uchwale pełnego składu Izby Cywilnej Sądu Najwyższego z dnia 9 czerwca 1976 r., III CZP 46/75 SN stwierdził między innymi, że: władza rodzicielska według kodeksu rodzinnego i opiekuńczego to przede wszystkim zespół obowiązków rodziców względem dziecka. Uprawnienia rodziców wobec dziecka są natomiast niejako wtórnym składnikiem tej władzy.

Z pojęciem władzy rodzicielskiej związane jest również pojęcie kontaktów z dzieckiem.

Władza rodzicielska a kontakty

Niezależnie od władzy rodzicielskiej rodzice oraz dziecko mają prawo i obowiązek utrzymywania ze sobą kontaktów. Obejmują one w szczególności przebywanie z dzieckiem (odwiedziny, spotkania, zabieranie dziecka poza miejsce jego stałego pobytu) i bezpośrednie porozumiewanie się, utrzymywanie korespondencji, korzystanie z innych środków porozumiewania się na odległość, w tym ze środków komunikacji elektronicznej (e-mail, sms, skype, inne komunikatory).

Powyższe oznacza, że nawet samo pozbawienie władzy rodzicielskiej nie jest równoznaczne z tym, że rodzic nie może się również kontaktować z dzieckiem. W dalszym ciągu rodzic i dziecko mają prawo do osobistych kontaktów, chyba że zakaz takich spotkań zostanie wydany przez sąd w wyroku pozbawiającym go władzy rodzicielskiej bądź w późniejszym postępowaniu.

Wreszcie, wyraźne rozróżnienie między władzą rodzicielską nad dzieckiem a utrzymywaniem kontaktów z dzieckiem, niewątpliwie wiąże się z miejscem jego przebywania.

Władza rodzicielska a miejsce pobytu dziecka

Zgodnie z brzmieniem przepisu art. 58 § 1 i art. 113 § 1 k.r.o. wynika, że utrzymywanie kontaktów z dzieckiem nie stanowi elementu władzy rodzicielskiej. Skoro zaś osobista styczność z dzieckiem jest determinowana miejscem jego pobytu, to miejsce to – jego określenie lub zmiana – nie stanowi elementu władzy rodzicielskiej w rozumieniu art. 95 k.r.o. Pogląd ten utrwalony jest również w orzecznictwie. Także w europejskiej konwencji o wykonywaniu praw dzieci, sporządzonej w Strasburgu dnia 25 stycznia 1996 r. (Dz.U. z 2000 r. Nr 107, poz. 1128), prawo styczności z dzieckiem zostało ściśle powiązane z miejscem jego pobytu (art. 1 ust. 3).

W tej sytuacji orzekanie o miejscu pobytu dziecka, zwłaszcza wtedy, gdy żaden z rodziców nie został pozbawiony ani ograniczony we władzy rodzicielskiej, w żaden sposób nie wpływa na jej zakres ani jej nie uszczupla. Oczywiście jeżeli rodzice nie mieszkają razem, to miejsce pobytu dziecka musi być określone przy którymś z nich. Sama zmiana tego miejsca nie zmienia zakresu władzy rodzicielskiej, a w szczególności nie ogranicza władzy tego rodzica, u którego dziecko przebywało przed dokonaną zmianą. Nie powinna także, choć pewne zmiany są nieuniknione, prowadzić do ograniczenia kontaktów z dzieckiem.

Każdemu z rodziców, którzy walczą o dziecko w sądzie gorąco polecam obejrzenie tego filmu, gdyż pomimo tego, że został nakręcony niemal 40 lat temu nadal pozostaje aktualny i w sposób dobitny skłania do refleksji.

Autor wpisu

Hanna Woźniak

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Google

Komentujesz korzystając z konta Google. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Facebooku

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Wyloguj /  Zmień )

Połączenie z %s