Nowe przepisy Kodeksu karnego dotyczące przestępstwa uchylania się od płacenia alimentów.

35947934381_efee978b1d_h

Zdjęcie: „Acre Prison, 2017”, TLV and more (https://www.flickr.com/photos/30845197@N00/), licencja Attribution 2.0: https://creativecommons.org/licenses/by/2.0/legalcode

Według danych służby więziennej zebranych przez tygodnik „Polityka” w 2016 r. w więzieniach siedziało 3 tys. 676 osób skazanych za niepłacenie alimentów. 1638 czekało na wykonanie kary. Na początku 2017 r. Krajowy Rejestr Długów informował, że do końca 2015 r. gminy przekazały informacje o 266 tys. 548 dłużnikach, którzy swoim dzieciom zalegają ponad 8,2 mld zł.” Źródło: http://wyborcza.pl/7,75398,21911365,alimentacyjna-wpadka-sejmu-tak-zmienili-przepis-ze-mozna-uniknac.html

Wobec bardzo niskiej ściągalności alimentów ustawodawca postanowił znowelizować ostateczne oręże do walki z dłużnikami alimentacyjnymi, a więc przepis art. 209 Kodeksu karnego, przewidujący tzw. przestępstwo niealimentacji. W dniu 31 maja 2017 r. weszła w życie ustawa z dnia  23 marca 2017 r. o zmianie ustawy – Kodeks karny oraz ustawy  o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Jej celem, zgodnie z intencją ustawodawcy, było wzmocnienie realizacji obowiązu opieki przez zaspokojenie potrzeb materialnych osób, które same nie są w stanie  ich zaspokoić (Druk sejmowy nr 1193).

Przed nowelizacją przepis art. 209 k.k. przewidywał karalność uporczywego uchylania się od wykonywania ciążącego na danej osobie z mocy ustawy lub orzeczenia sądowego obowiązku opieki przez niełożenie na utrzymanie osoby najbliższej lub innej osoby, które narażało ją na niemożność zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych. Przestępstwo było zagrożone karą grzywny, karą ograniczenia wolności lub pozbawienia wolności do lat 2.

Obecnie Kodeks karny przewiduje dwa przestępstwa uchylania się od obowiązku alimentacyjnego:

1typ podstawowy – w art. 209 § 1 Kodeksu karnego: 

„Kto uchyla się od wykonania obowiązku alimentacyjnego określonego co do wysokości orzeczeniem sądowym, ugodą zawartą przed sądem albo innym organem albo inną umową, jeżeli łączna wysokość powstałych wskutek tego zaległości stanowi równowartość co najmniej 3 świadczeń okresowych albo jeżeli opóźnienie zaległego świadczenia innego niż okresowe wynosi co najmniej 3 miesiące podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do roku”.

2typ kwalifikowany – w art. 209 § 2 Kodeksu karnego: 

„Jeżeli sprawca czynu określonego w § 1 naraża osobę uprawnioną na niemożność zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych, podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do lat 2.”

Nowelizacja z 23 marca 2017 r. usunęła zatem znamię uporczywego uchylania się od płacenia alimentów przez osobę obciążoną tym obowiązkiem uzasadniając, że kryterium to było nieostre i utrudniało podejmowanie działań przeciw dłużnikom alimentacyjnym. Obecnie art. 209 § 1 k.k. wskazuje zamiast tego na na obiektywną okoliczność, którą jest:

  • fakt, że łączna wysokość zaległości alimentacyjnych stanowi równowartość co najmniej 3 śwaidczeń okresowych, albo 
  • fakt, że jeżeli opóźnienie w zapłacie zaległego świadczenia innego niż okresowe, wynosi co najmniej 3 miesiące. 

Ponadto, należy zwrócić uwagę, że uchylanie się  od zapłaty równowartości trzech świadczeń alimentacyjnych jest obecnie wystarczającą przesłanką do skazania dłużnika alimentacyjnego z art. 209 § 1 k.k. We wcześniejszej wersji przepisu trzeba było wykazać, że uchylanie się od wykonania obowiązku narażało osobę uprawnioną do alimentacji na niemożność zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych. Ta przesłanka również powodowała kłopoty, gdyż w orzecznictwie była ona interpretowana w sposób niejednolity.

Obecnie wykazanie dodatkowo tej okoliczności decydować będzie natomiast o zarzuceniu osobie zobowiązanej (która uchyliła się od płacenia alimentów na kwotę co najmniej 3 świadczeń okresowych albo opóźniła się z zapłatą innego świadczenia niż okresowe o co najmniej 3 miesiące), przestępstwa z art. 209 § 1a k.k., zagrożonego surowszą karą.

Nowelizacja dookreśliła również źródła powstania obowiązku alimentacyjnego, stanowiąc, że może to być:

  1. orzeczenie sądowe

    Może to być każde orzeczenie zobowiązujące do świadczeń polegających na dostarczaniu osobie uprawnionej środków utrzymania (uchwała SN z dnia 17 czerwca 1993 r., sygn. I KZP 4/93). Najczęściej spotykanym źródłem obowiązku alimentacyjnego jest orzeczenie sądu rodzinnego o przyznaniu i wysokości alimentów na rzecz dziecka. Jednak możemy się również spotkać z innymi orzeczeniami, których niewykonanie może spowodować odpowiedzialność sprawcy z art. 209 § 1 lub z art. 209 § 1a k.k. W doktrynie wskazuje się m.in. na orzeczenie sądu o samym zabezpieczeniu roszczeń alimentacyjnych oraz prawomocny wyrok, w którym zasądzono rentę stałą jako odszkodowanie za dokonane trwałe uszkodzenie ciała, jeżeli renta ma charakter łożenia na utrzymanie. Źródłem powstania obowiązku alimentacyjnego może być również prawomocny wyrok, którym przyznano rentę dożywotnią w zamian za dożywocie.

  2. ugoda sądowa

    W przypadku gdy strony w toku sprawy dojdą do porozumienia i zawrą ugodę, zbędne staje się wydanie wyroku przez sąd. W takim przypadku źródłem powstania obowiązku jest ugoda.

  3. inna umowa

    Strony mogą skonkretyzować obowiązek alimentacyjny w formie umowy, a więc bez wchodzenia na drogę postępowania sądowego. Wówczas, w kontekście komentowanego przepisu Kodeksu karnego, taka umowa stron będzie źródłem powstania obowiązku alimentacyjnego.

Jako zachętę do spłacenia zaległości alimentacyjnych nowy przepis przewiduje, że sprawca przestępstwa podstawowego niealimentacjji nie będzie podlegał karze jeżeli przed upływem 30 dni od dnia pierwszego przesłuchania w charakterze podejrzanego uiści w całości zaległe alimenty. W przypadku osoby, której zarzucono przestępstwo kwalifikowane, zagrożone wyższą karą, przewidziano uprawnienie do odstąpienia od wymierzenia kary, stosowane przez sąd orzekający w sprawie pod tym samym warunkiem, o ile sąd uzna, że wina i społeczna szkodliwość czynu nie przemawiają przeciwko odstąpieniu od wymierzenia kary.

Autor wpisu:

Emilia Robak

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Google

Komentujesz korzystając z konta Google. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Facebooku

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Wyloguj /  Zmień )

Połączenie z %s