Nowe przepisy Kodeksu karnego dotyczące przestępstwa uchylania się od płacenia alimentów.

35947934381_efee978b1d_h

Zdjęcie: „Acre Prison, 2017”, TLV and more (https://www.flickr.com/photos/30845197@N00/), licencja Attribution 2.0: https://creativecommons.org/licenses/by/2.0/legalcode

Według danych służby więziennej zebranych przez tygodnik „Polityka” w 2016 r. w więzieniach siedziało 3 tys. 676 osób skazanych za niepłacenie alimentów. 1638 czekało na wykonanie kary. Na początku 2017 r. Krajowy Rejestr Długów informował, że do końca 2015 r. gminy przekazały informacje o 266 tys. 548 dłużnikach, którzy swoim dzieciom zalegają ponad 8,2 mld zł.” Źródło: http://wyborcza.pl/7,75398,21911365,alimentacyjna-wpadka-sejmu-tak-zmienili-przepis-ze-mozna-uniknac.html

Wobec bardzo niskiej ściągalności alimentów ustawodawca postanowił znowelizować ostateczne oręże do walki z dłużnikami alimentacyjnymi, a więc przepis art. 209 Kodeksu karnego, przewidujący tzw. przestępstwo niealimentacji. W dniu 31 maja 2017 r. weszła w życie ustawa z dnia  23 marca 2017 r. o zmianie ustawy – Kodeks karny oraz ustawy  o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Jej celem, zgodnie z intencją ustawodawcy, było wzmocnienie realizacji obowiązu opieki przez zaspokojenie potrzeb materialnych osób, które same nie są w stanie  ich zaspokoić (Druk sejmowy nr 1193).

Przed nowelizacją przepis art. 209 k.k. przewidywał karalność uporczywego uchylania się od wykonywania ciążącego na danej osobie z mocy ustawy lub orzeczenia sądowego obowiązku opieki przez niełożenie na utrzymanie osoby najbliższej lub innej osoby, które narażało ją na niemożność zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych. Przestępstwo było zagrożone karą grzywny, karą ograniczenia wolności lub pozbawienia wolności do lat 2.

Obecnie Kodeks karny przewiduje dwa przestępstwa uchylania się od obowiązku alimentacyjnego:

1typ podstawowy – w art. 209 § 1 Kodeksu karnego: 

„Kto uchyla się od wykonania obowiązku alimentacyjnego określonego co do wysokości orzeczeniem sądowym, ugodą zawartą przed sądem albo innym organem albo inną umową, jeżeli łączna wysokość powstałych wskutek tego zaległości stanowi równowartość co najmniej 3 świadczeń okresowych albo jeżeli opóźnienie zaległego świadczenia innego niż okresowe wynosi co najmniej 3 miesiące podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do roku”.

2typ kwalifikowany – w art. 209 § 2 Kodeksu karnego: 

„Jeżeli sprawca czynu określonego w § 1 naraża osobę uprawnioną na niemożność zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych, podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do lat 2.”

Nowelizacja z 23 marca 2017 r. usunęła zatem znamię uporczywego uchylania się od płacenia alimentów przez osobę obciążoną tym obowiązkiem uzasadniając, że kryterium to było nieostre i utrudniało podejmowanie działań przeciw dłużnikom alimentacyjnym. Obecnie art. 209 § 1 k.k. wskazuje zamiast tego na na obiektywną okoliczność, którą jest:

  • fakt, że łączna wysokość zaległości alimentacyjnych stanowi równowartość co najmniej 3 śwaidczeń okresowych, albo 
  • fakt, że jeżeli opóźnienie w zapłacie zaległego świadczenia innego niż okresowe, wynosi co najmniej 3 miesiące. 

Ponadto, należy zwrócić uwagę, że uchylanie się  od zapłaty równowartości trzech świadczeń alimentacyjnych jest obecnie wystarczającą przesłanką do skazania dłużnika alimentacyjnego z art. 209 § 1 k.k. We wcześniejszej wersji przepisu trzeba było wykazać, że uchylanie się od wykonania obowiązku narażało osobę uprawnioną do alimentacji na niemożność zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych. Ta przesłanka również powodowała kłopoty, gdyż w orzecznictwie była ona interpretowana w sposób niejednolity.

Obecnie wykazanie dodatkowo tej okoliczności decydować będzie natomiast o zarzuceniu osobie zobowiązanej (która uchyliła się od płacenia alimentów na kwotę co najmniej 3 świadczeń okresowych albo opóźniła się z zapłatą innego świadczenia niż okresowe o co najmniej 3 miesiące), przestępstwa z art. 209 § 1a k.k., zagrożonego surowszą karą.

Nowelizacja dookreśliła również źródła powstania obowiązku alimentacyjnego, stanowiąc, że może to być:

  1. orzeczenie sądowe

    Może to być każde orzeczenie zobowiązujące do świadczeń polegających na dostarczaniu osobie uprawnionej środków utrzymania (uchwała SN z dnia 17 czerwca 1993 r., sygn. I KZP 4/93). Najczęściej spotykanym źródłem obowiązku alimentacyjnego jest orzeczenie sądu rodzinnego o przyznaniu i wysokości alimentów na rzecz dziecka. Jednak możemy się również spotkać z innymi orzeczeniami, których niewykonanie może spowodować odpowiedzialność sprawcy z art. 209 § 1 lub z art. 209 § 1a k.k. W doktrynie wskazuje się m.in. na orzeczenie sądu o samym zabezpieczeniu roszczeń alimentacyjnych oraz prawomocny wyrok, w którym zasądzono rentę stałą jako odszkodowanie za dokonane trwałe uszkodzenie ciała, jeżeli renta ma charakter łożenia na utrzymanie. Źródłem powstania obowiązku alimentacyjnego może być również prawomocny wyrok, którym przyznano rentę dożywotnią w zamian za dożywocie.

  2. ugoda sądowa

    W przypadku gdy strony w toku sprawy dojdą do porozumienia i zawrą ugodę, zbędne staje się wydanie wyroku przez sąd. W takim przypadku źródłem powstania obowiązku jest ugoda.

  3. inna umowa

    Strony mogą skonkretyzować obowiązek alimentacyjny w formie umowy, a więc bez wchodzenia na drogę postępowania sądowego. Wówczas, w kontekście komentowanego przepisu Kodeksu karnego, taka umowa stron będzie źródłem powstania obowiązku alimentacyjnego.

Jako zachętę do spłacenia zaległości alimentacyjnych nowy przepis przewiduje, że sprawca przestępstwa podstawowego niealimentacjji nie będzie podlegał karze jeżeli przed upływem 30 dni od dnia pierwszego przesłuchania w charakterze podejrzanego uiści w całości zaległe alimenty. W przypadku osoby, której zarzucono przestępstwo kwalifikowane, zagrożone wyższą karą, przewidziano uprawnienie do odstąpienia od wymierzenia kary, stosowane przez sąd orzekający w sprawie pod tym samym warunkiem, o ile sąd uzna, że wina i społeczna szkodliwość czynu nie przemawiają przeciwko odstąpieniu od wymierzenia kary.

Autor wpisu:

Emilia Robak

Adopcja na tle przepisów krajowych i międzynarodowych cz. II

madonna

Osoby, zainteresowane adopcją, w pierwszej kolejności zapraszane są na niezobowiązujące spotkanie informacyjne prowadzone przez ośrodki adopcyjne. Na spotkaniu pracownicy ośrodka wyjaśniają przebieg procedury adopcyjnej, po której osoba bądź rodzina podejmuje decyzję, czy chce podjąć z ośrodkiem współpracę.

Następnym krokiem po podjęciu decyzji o rozpoczęciu procedury przez kandydatów na rodziców jest złożenie:

  • formularza zgłoszeniowego,

  • dostarczenie kompletu dokumentów, m.in. życiorys, zaświadczenie o niekaralności (czasem sam ośrodek występuje o ten dokument), zaświadczenia lekarskie (o stanie zdrowia od lekarza rodzinnego, zaświadczenie od lekarza specjalisty w przypadku schorzeń przewlekłych, zaświadczenie z konsultacji psychiatrycznej), zaświadczenie o dochodach, odpis skróconego aktu małżeństwa lub aktu urodzenia (w przypadku osób nie pozostających w związku) oraz kilka zdjęć rodziny. 


Następnie przyszli rodzice przechodzą przez
proces kwalifikacyjno-diagnostyczny. Obejmuje on:

  • wywiad w miejscu zamieszkania przyszłych rodziców oraz

  • szereg szkoleń,

  • warsztaty i badania na terenie ośrodka.

Przykładowo, w Pomorskim Ośrodku Adopcyjnym w Gdańsku szkolenia trwają ok. 3 miesięcy. To cykl czterogodzinnych spotkań, które odbywają się raz w tygodniu. Podczas spotkań przeprowadzany jest też wywiad adopcyjny, proces diagnostyczny i badania pedagogiczno-psychologiczne. To konieczność, która pozwala pracownikom ośrodka poznać przyszłych rodziców na tyle, by w późniejszym czasie móc zaproponować rodzinie dziecko.


Jeżeli rodzice przejdą cały etap kwalifikacyjny, czekają na
propozycję dziecka. Zanim się z nim spotkają zapoznawani są z całą dokumentacją na jego temat: opinią psychologa, lekarzy, opisem charakteru i wyglądu. Ma to pomóc podjąć rodzicom decyzję o ewentualnym spotkaniu. Jeżeli wyrażą zgodę, ośrodek aranżuje takie spotkanie w miejscu, w którym przebywa dziecko, przy asyście opiekunów malca. Takich spotkań jest więcej, ponieważ to czas, kiedy rodzice i dziecko poznają się, oswajają i nawiązują więź. Na tym etapie składany jest też wniosek o przysposobienie do wydziału rodzinnego Sądu Rejonowego.

Ile czasu zajmuje przejście przez cały proces adopcyjny?

Podobnie, jak w przypadku większości spraw jest to kwestia indywidualna i zależna od wielu czynników m.in. charakteru skomplikowania sprawy, dlatego też ciężko precyzyjnie wycenić czas procedury adopcyjnej. Przykładowo, na szkolenie czeka się w Trójmieście nawet pół roku, proces kwalifikacyjny trwa od 6 do 9 miesięcy, do tego doliczyć trzeba oczekiwanie na dziecko (w Trójmieście nawet do 2 lat) oraz czas procedury sądowej. Cierpliwość jest zatem niezbędna. Zdarza się natomiast, że w przypadku rodzin otwartych na przyjęcie dziecka starszego niż 2 lata, rodzin, które nie określają wyraźnie płci ani innych predyspozycji dziecka, proces trwa krócej i może zamknąć się w roku.

Czy na tle przepisów krajowych możliwa jest adopcja dziecka przez osobę samotną ?

Polskie prawo dopuszcza możliwość adopcji przez osobę samotną. Osoba taka może zostać rodzicem lub opiekunem zastępczym na tych samych prawach, co pary małżeńskie. Oznacza to, że musi spełnić szereg tych samych wymagań, co one i przejść przez wszystkie etapy procesu adopcyjnego. Pomimo braku prawnych przeciwwskazań do adopcji dziecka przez singla, praktyka ośrodków adopcyjnych wskazuje, iż szanse tych osób w postępowaniu kwalifikacyjnym są zdecydowanie mniejsze niż w przypadku małżeństw. Zasadniczym argumentem jest tutaj dobro dziecka, które uczestnicząc w życiu pełnej rodziny, z obojgiem rodziców ma możliwość poznania wzorców osobowych matki i ojca. Choć jest to dla dziecka środowisko optymalne do rozwijania swoich umiejętności społecznych, nie jest powiedziane, że rodzic samotnie wychowujący dziecko będzie gorszym środowiskiem rodzinnym. Statystyki i praktyka ośrodków adopcyjnych potwierdzają fakt, że coraz liczniejsza grupa osób samotnych uzyskuje prawa do adopcji lub opieki zastępczej nad dziećmi.

Czy w Polsce możliwa jest adopcja dziecka z zagranicy?

Przygotowania do adopcji dziecka z zagranicy w pierwszym etapie procedury niewiele różnią się od przysposobienia krajowego. Pary zdecydowane na przyjęcie pod swój dach dziecka z innym niż polskie obywatelstwem muszą zgłosić się do lokalnego ośrodka adopcyjnego, w którym zostaną zaznajomione z aktualną sytuacją prawną i przebiegiem procedury. W zakres podstawowych przygotowań wchodzi – tak jak w przypadku tradycyjnej adopcji – m.in. wywiad środowiskowy oraz badania psychologiczne przyszłych rodziców. Niezbędne jest także zgromadzenie odpowiedniej dokumentacji.

Wszystkie te dokumenty trafiają do jednego z wyznaczonych przez Ministerstwo Pracy i Polityki Społecznej ośrodków, zajmujących się adopcją międzynarodową (dane poniżej), a docelowo do Departamentu Polityki Rodzinnej w Ministerstwie Pracy i Polityki Społecznej, który pełni funkcję polskiego organu centralnego ds. adopcji zagranicznych.

Przed rozpoczęciem procedury, warto zasięgnąć informacji dotyczących wymagań, jakie stawiane są rodzicom adopcyjnym przez kraj pochodzenia przysposabianego dziecka. Oprócz skompletowania dokumentacji w języku urzędowym danego państwa (konieczne będzie w tym wypadku skorzystanie z usług tłumacza przysięgłego), istotne mogą okazać się informacje o stażu małżeńskim kandydatów na rodziców, wysokości ich zarobków oraz szczegółowym stanie zdrowia.

O adopcji zagranicznej decyduje sąd rodzinny upewniwszy się, że procedura została wypełniona zgodnie z przepisami Konwencji Haskiej o ochronie dzieci i współpracy w dziedzinie przysposobienia międzynarodowego, sporządzonej w Hadze dnia 29 maja 1993 r.(Dz. U. z dnia 17 maja 2000 r.). Odnosząc się do brzmienia ww. aktu, przysposobienie międzynarodowe jest możliwe tylko wtedy, gdy pozostaje w najlepszym interesie dziecka. Aby je zagwarantować muszą zostać spełnione następujące przesłanki:

  • na adopcję muszą wyrazić zgodę organy dwóch państw,

  • dziecko powinno mieć zagwarantowaną zgodę na wyjazd i stały pobyt w państwie przyjmującym. Jeśli dziecko ukończyło 13 rok życia musi wyrazić zgodę na adopcję i wyjazd z kraju.

Pośrednictwo w  procedurze adopcji międzynarodowej prowadzą trzy polskie ośrodki wyznaczone przez Ministra Polityki Społecznej:


1.      Publiczny Ośrodek Adopcyjny w Warszawie, 

2.     Krajowy Ośrodek Adopcyjny TPD w Warszawie,

3.      Katolicki Ośrodek Adopcyjny w Warszawie.

Wszystkie trzy ośrodki gwarantują, że procedura przysposobienia jest poprawnie wypełniana. W każdym z wymienionych ośrodków istnieje Komisja do spraw Adopcji Zagranicznych, która dokonuje kwalifikacji potencjalnych rodziców.

Autor wpisu

Hanna Woźniak

Podstawa prawna:

  • Ustawa z dnia 9 czerwca 2011 roku o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej

(jednolity tekst Dz. U z 2015 r. poz. 332 z późn.zm.),

  • Ustawa z dnia 25 lutego 1964 r. –Kodeks rodzinny i opiekuńczy

(j.t. Dz. U. z 2015 r. poz. 2082)

  • Ustawa z dnia 28 listopada 2014 r. Prawo o aktach stanu cywilnego,( Dz.U. 2014 poz. 1741),

  • Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego (j.t. Dz. U. z 2014 r., poz. 101 z późn. zm.),

  • Rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 9 grudnia 2011 r. w sprawie szkolenia dla kandydatów do przysposobienia dziecka (Dz.U. Nr 272, poz. 1610),

  • Rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 20 sierpnia 2015 r. w sprawie wzoru kwestionariusza wywiadu adopcyjnego oraz wzoru karty dziecka, w tym metryki prowadzenia sprawy (Dz. U. poz. 1303),

  • Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. o ochronie danych osobowych (jednolity tekst Dz. U. z 2015 r. poz. 2135 z późn. zm.),

  • Konwencja o Prawach Dziecka ONZ z dnia 20 listopada 1989 r. (Dz.U. 1991, Nr 120, poz. 526),

  • Konwencja o Ochronie Dzieci i Współpracy w Dziedzinie Przysposobienia Międzynarodowego z dnia 29 maja 1993 r., tzw. konwencja haska (Dz.U. 2000, Nr 39, poz. 448),

  • Europejska Konwencja o Przysposobieniu Dzieci z dnia 24 kwietnia 1967 r., tzw. konwencja strasburska (Dz.U. 1999, Nr 99, poz. 1157).