Dziedziczenie ustawowe i testamentowe – kto może dziedziczyć.

Słysząc o dziedziczeniu testamentowym i dziedziczeniu ustawowym możemy zastanawiać się czym te sposoby nabycia spadku różnią się między sobą i na czym polegają.

Kodeks cywilny w księdze czwartej przewiduje, że powołanie do spadku może wynikać z ustawy albo z testamentu. Zgodnie zatem z generalną zasadą dziedziczenie po danej osobie odbywa się na podstawie przepisów ustawy – Kodeks cywilny albo na podstawie pozostawionego przez tą osobę testamentu. Możliwe jest jednak również taka sytuacja, że część spadku jest dziedziczona na podstawie ustawy a część na podstawie testamentu. Również jedna i ta sama osoba może odziedziczyć część spadku na podstawie ustawy a część na podstawie testamentu.

Pierwszeństwo ma powołanie do dziedziczenia z testamentu, zgodnie z zasadą, według której w dysponowaniu majątkiem na wypadek śmierci zasadnicze znaczenie ma wola spadkodawcy. Oznacza to, że jeżeli spadkobierca sporządzi ważny testament, w którym rozdysponuje całość majątku – przepisy o kolejności nabycia spadku zawarte w Kodeksie cywilnym zostaną wyłączone na rzecz postanowień testamentowych.

W przypadku gdy spadkodawca nie powołał spadkobiercy w testamencie albo gdy żadna z osób, które powołał, nie chce lub nie może być spadkobiercą, następuje dziedziczenie według przepisów ustawy co do całości spadku.

Jeżeli natomiast spadkodawca nie powołał do określonej części spadku (np. połowy spadku) spadkobiercy albo gdy którakolwiek z kilku osób, które powołał do całości spadku, nie chce lub nie może być spadkobiercą następuje dziedziczenie ustawowe co do tej części spadku a dziedziczenie na podstawie testamentu co do reszty spadku.

W przypadku dziedziczenia ustawowego to przepisy Kodeksu cywilnego przesądzają komu i w jakiej kolejności przysługuje prawo do spadku. Ustawa ta określa także w jakich proporcjach spadkobiercy nabywają spadek. Zasady te zostaną przedstawione w odrębnym wpisie.

Przy dziedziczeniu testamentowym spadkodawca może w zasadzie dobrowolnie rozrządzić swoim majątkiem na wypadek śmierci na rzecz określonych przez siebie osób. Może również wskazać w jakich częściach dane osoby mają dziedziczyć. Ważne jest przy tym, iż na podstawie testamentu możliwe jest jedynie wyinterpretowanie w jakich proporcjach dane osoby nabędą spadek ale bez wskazywania na konkretne przedmioty i prawa majątkowe im przypadające (jak np. kto otrzyma mieszkanie czy samochód). W postanowieniu z 29 listopada 1977 r., sygn. III CRN 291/77 Sąd Najwyższy wskazał, że w wypadku, gdy spadkodawca przeznaczył oznaczonej osobie w testamencie jedynie poszczególne przedmioty majątkowe wchodzące w skład spadku to sytuacja taka może być rozstrzygnięta w dwojaki sposób:

1.Jeżeli przedmioty określone w testamencie stanowią prawie cały spadek, spadek ten dziedziczy na podstawie testamentu osoba, której przedmioty te przeznaczono. Sąd wskazał na art. 961 k.c., zgodnie z którym Jeżeli spadkodawca przeznaczył oznaczonej osobie w testamencie poszczególne przedmioty majątkowe, które wyczerpują prawie cały spadek, osobę tę poczytuje się w razie wątpliwości nie za zapisobiercę, lecz za spadkobiercę powołanego do całego spadku. Jeżeli takie rozrządzenie testamentowe zostało dokonane na rzecz kilku osób, osoby te poczytuje się w razie wątpliwości za powołane do całego spadku w częściach ułamkowych odpowiadających stosunkowi wartości przeznaczonych im przedmiotów.”

2. Jeżeli natomiast przedmioty określone w testamencie wymienionym tam osobom nie wyczerpują prawie całego spadku, do jego dziedziczenia powołani są spadkobiercy ustawowi (art. 931 i nast. k.c.), a więc mimo istnienia testamentu następuje dziedziczenie na podstawie ustawy. Spadkobiercy ustawowi zobowiązani są natomiast do wydania przedmiotów określonych w testamencie osobie wskazanej w testamencie jako zapisobiercy. Zgodnie bowiem z art. 968 § 1 k.c. „Spadkodawca może przez rozrządzenie testamentowe zobowiązać spadkobiercę ustawowego lub testamentowego do spełnienia określonego świadczenia majątkowego na rzecz oznaczonej osoby (zapis zwykły).”

Należy mieć oczywiście na uwadze, że od dnia 23 października 2011 r. (tj. wejścia w życie ustawy z dnia 8 marca 2011 r. o zmianie ustawy – Kodeks cywilny oraz niektórych innych ustaw) spadkodawca ma możliwość uczynienia zapisu windykacyjnego, który powoduje przeniesienie praw do określonego w nim prawa majątkowego na oznaczoną osobę z chwilą otwarcia spadku (śmierci spadkodawcy). Taka możliwość istnieje jednak jedynie w przypadku sporządzenia testamentu w formie aktu notarialnego.

Należy pamiętać, że spadkobiercą nie może zostać:

  • Podmiot, który złożył oświadczenie o odrzuceniu spadku;

  • Osoba fizyczna, która nie dożyła otwarcia spadku;

  • Wyjątek od tej zasady przewiduje art. 927 § 2 k.c., zgodnie z którym dziecko w chwili otwarcia spadku już poczęte (łac. nasciturus – „mający się urodzić”) może być spadkobiercą, jeżeli urodzi się żywe;

  • Osoba prawna, która przed otwarciem spadku nie powstała albo przestała istnieć. Dotyczy to również jednostek organizacyjnych niebędących osobami prawnymi, którym ustawa przyznaje zdolność prawną (art. 331 k.c.);

  • Wyjątek od tej zasady przewiduje w art. 927 § 3 k.c., stanowiąc, że fundacja ustanowiona przez spadkodawcę w testamencie, (a więc osoba prawna, która nieistnieje w chwili otwarcia spadku) może dziedziczyć po spadkodawcy, jeżeli zostanie wpisana do rejestru w ciągu dwóch lat od ogłoszenia testamentu;

  • Spadkobierca, który został uznany przez sąd za niegodnego na podstawie art. 928 k.c.

Autor wpisu:

Emilia Robak

Jedna myśl w temacie “Dziedziczenie ustawowe i testamentowe – kto może dziedziczyć.

  1. Barbara Muszkiewicz pisze:

    Bardzo ciekawy i zrozumiale ujety temat.Proponuje napisac kolejny artykol dotyczacy powinnosci alimentacyjnych dzieci wobec starszych rodzicow ktorych emerytura nie starcza na zaspokojenie zyciowych potrzeb.

    Polubienie

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Google

Komentujesz korzystając z konta Google. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Facebooku

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Wyloguj /  Zmień )

Połączenie z %s