Nabycie spadku – cz. II

Gdy jesteśmy zdecydowani, że chcemy przyjąć spadek i przeprowadzić postępowanie mające na celu formalne potwierdzenie naszych praw, kolejnym krokiem winien być wybór między dwoma trybami postępowania, które umożliwiają osiągnięcie tego skutku. Jednym ze sposobów uzyskania dokumentu potwierdzającego nabycie praw do spadku jest stwierdzenie nabycia spadku przed sądem natomiast alternatywną drogą jest uzyskanie zarejestrowanego aktu poświadczenia dziedziczenia u notariusza.

Zgodnie z art. 1025 § 2 Kodeksu cywilnego domniemywa się, że osoba, która uzyskała stwierdzenie nabycia spadku albo poświadczenie dziedziczenia, jest spadkobiercą.

Zarejestrowany akt poświadczenia dziedziczenia ma skutki prawomocnego postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku. Jednak przeciwko domniemaniu wynikającemu ze stwierdzenia nabycia spadku uzyskanego postępowaniu przed sądem nie można powoływać się na domniemanie wynikające z zarejestrowanego aktu poświadczenia dziedziczenia sporządzonego przez notariusza.

  1. Zarejestrowany akt poświadczenia dziedziczenia

Notariusz może sporządzić akt poświadczenia zarówno w przypadku gdy dziedziczenie następuje według reguł ustawowych jak i w przypadku gdy sporządzony został testament zwykły. Przed sporządzeniem aktu poświadczenia dziedziczenia notariusz spisuje protokół dziedziczenia przy udziale wszystkich osób zainteresowanych. Osobami zainteresowanymiosoby, które mogą wchodzić w rachubę jako spadkobiercy ustawowi i testamentowi, a także osoby, na których rzecz spadkodawca uczynił zapisy windykacyjne. Osoby te zostają pouczone o obowiązku ujawnienia wszelkich okoliczności objętych treścią protokołu oraz o odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywych oświadczeń. Jeżeli od otwarcia spadku (czyli od dnia śmierci spadkodawcy) nie upłynęło sześć miesięcy, a odpowiednie oświadczenia w przedmiocie przyjęcia spadku nie zostały złożone, w protokole dziedziczenia notariusz zamieszcza oświadczenia spadkobierców oraz osób na rzecz których uczyniono zapisy windykacyjne o prostym przyjęciu spadku lub przyjęciu spadku z dobrodziejstwem inwentarza albo o odrzuceniu spadku. Jeśli oświadczenia takie były złożone wcześniej notariusz zamieszcza w protokole dziedziczenia wzmiankę o dacie, miejscu i treści złożonych oświadczeń.

W przypadku poświadczenia dziedziczenia testamentowego notariusz dokonuje jego otwarcia i ogłoszenia, chyba że otwarcie i ogłoszenie testamentu już nastąpiło. Z otwarcia i ogłoszenia testamentu również sporządza się protokół.

Po spisaniu protokołu dziedziczenia notariusz sporządza akt poświadczenia dziedziczenia, jeżeli nie ma wątpliwości co do:

  • istnienia jurysdykcji krajowej (czyli ogólnej kompetencji do działania w sprawie na terytorium, państwa),

  • treści właściwego prawa obcego,

  • osoby spadkobiercy

  • wysokości udziałów w spadku,

  • w przypadku, gdy spadkodawca uczynił zapis windykacyjny (postanowienie zawarte w testamencie, zgodnie z którym konkretna osoba staje się właścicielem danego przedmiotu z chwilą śmierci spadkodawcy) – także co do osoby, na której rzecz spadkodawca uczynił zapis windykacyjny, i przedmiotu zapisu.

Notariusz odmówi jednak sporządzenia aktu poświadczenia dziedziczenia, jeżeli:

  • w stosunku do spadku został już uprzednio sporządzony akt poświadczenia dziedziczenia lub wydane postanowienie o stwierdzeniu nabycia spadku;

  • w toku sporządzania protokołu dziedziczenia ujawnią się okoliczności wskazujące, że przy jego sporządzeniu nie były obecne wszystkie osoby, które mogą wchodzić w rachubę jako spadkobiercy ustawowi lub testamentowi, lub też osoby, na których rzecz spadkodawca uczynił zapisy windykacyjne, albo istnieją lub istniały testamenty, które nie zostały otwarte lub ogłoszone;

  • w sprawie brak jurysdykcji krajowej.

Notariusz nie ma ponadto kompetencji aby sporządzić akt poświadczenia na podstawie testamentu szczególnego (obejmującego testament ustny z art. 952 KC, testament podróżny z art. 953 KC i testamenty wojskowe z art. 954 KC).

Notariusz niezwłocznie po sporządzeniu aktu poświadczenia dziedziczenia dokonuje jego wpisu do rejestru aktów poświadczenia dziedziczenia. Z chwilą dokonania wpisu w rejestrze notariusz otrzymuje, za pośrednictwem systemu teleinformatycznego, zawiadomienie o zarejestrowaniu oraz możliwości uzyskania potwierdzenia zarejestrowania aktu poświadczenia dziedziczenia ze wskazaniem numeru wynikającego z kolejności wpisu. Adnotację o zarejestrowaniu umieszcza się na akcie poświadczenia dziedziczenia, wskazując numer wynikający z kolejności wpisu a także dzień, miesiąc i rok oraz godzinę i minutę dokonanego wpisu.

  1. Stwierdzenie nabycia spadku.

Dokumentem potwierdzającym prawo do spadku, który wydaje sąd jest postanowienie o stwierdzeniu nabycia spadku. Wydawane jest ono co do zasady na wniosek (wyjątkiem jest sprawa o dział spadku, gdy wcześniej nie przeprowadzono postępowania w sprawie stwierdzenia nabycia spadku i nie sporządzono zarejestrowanego akt poświadczenia dziedziczenia – art. 681 KC). Z wnioskiem może wystąpić każda osoba, która ma w tym interes, przy czym Kodeks cywilny nie wymaga wykazania interesu prawnego. W literaturze wskazuje się, że „z żądaniem może wystąpić każda osoba, która ma interes – prawny lub moralny, majątkowy lub niemajątkowy – w wywołaniu skutków związanych ze stwierdzeniem nabycia spadku. Obok samego spadkobiercy z wnioskiem mogą wystąpić w szczególności jego spadkobiercy, inni spadkobiercy lub ich spadkobiercy, uprawnieni do zachowku, zapisobiercy zapisu zwykłego i windykacyjnego, nabywca spadku, wykonawca testamentu oraz wierzyciele spadkowi, wierzyciele spadkobiercy lub zapisobiercy windykacyjnego” (Jakub Knabe: Kodeks cywilny. Komentarz.; pod red. Jerzego Ciszewskiego, LexisNexis 2014).

Jednocześnie trzeba podkreślić, że nie istnieje termin, w którym należy wnieść wniosek o stwierdzenie nabycia spadku – można go wnieść w każdym czasie.

W sprawach o stwierdzenie nabycia spadku obligatoryjne jest przeprowadzenie rozprawy, na którą sąd wzywa wnioskodawcę oraz osoby mogące wchodzić w rachubę jako spadkobiercy ustawowi i testamentowi. Jednocześnie należy pamiętać, że przepisy Kodeksu postępowania cywilnego zobowiązują sąd do badania z urzędu, czyli niejako z własnej inicjatywy, kto jest spadkobiercą i czy spadkodawca pozostawił testament. W przypadku złożenia testamentu sąd dokona jego otwarcia i ogłoszenia.

W postępowaniu sądowym za dowód, że nie ma innych spadkobierców, może być przyjęte zapewnienie złożone przez zgłaszającego się spadkobiercę. Przy tym zapewnienie jest równoznaczne pod względem skutków prawnych ze złożeniem zeznań pod przyrzeczeniem, o czym sędzia uprzedza składającego zapewnienie. Jeżeli zapewnienie nie zostanie złożone albo jeżeli zapewnienie lub inne dowody nie zostaną uznane przez sąd za wystarczające, postanowienie w sprawie o stwierdzenie nabycia spadku może zapaść dopiero po wezwaniu spadkobierców przez ogłoszenie.

Po przeprowadzeniu postępowania sąd wydaje postanowienie, w którym stwierdzi nabycie spadku przez osoby, które zostaną uznane za spadkobierców. Przy tym mogą to być inne osoby niż osoby wskazane jako spadkobiercy we wniosku jeżeli w toku postępowania okaże się to one mają prawo do dziedziczenia spadku. W postanowieniu o stwierdzeniu nabycia spadku sąd wymienia spadkodawcę oraz wszystkich spadkobierców, którym spadek przypadł, jak również wysokość ich udziałów. W postanowieniu o stwierdzeniu nabycia spadku sąd stwierdza także nabycie przedmiotu zapisu windykacyjnego, wymieniając osobę, dla której spadkodawca uczynił zapis windykacyjny, oraz przedmiot tego zapisu.

Autor wpisu:

Emilia Robak

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Google

Komentujesz korzystając z konta Google. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Facebooku

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Wyloguj /  Zmień )

Połączenie z %s