Nabycie spadku – cz. I

Spadek stanowią prawa i obowiązki majątkowe zmarłego z wyjątkiem praw i obowiązków ściśle związanych z jego osobą, jak również praw, które z chwilą jego śmierci przechodzą na oznaczone osoby niezależnie od tego, czy są one spadkobiercami. Obowiązujące prawo nie nakazuje podejmowania żadnych kroków prowadzących do formalnego nabycia spadku po śmierci osoby, która może być naszym spadkodawcą. Warto jednak zająć się tą kwestią, w szczególności jeśli w skład spadku wchodzą znaczne długi bądź nieruchomość a nam zależy na tym aby figurować w księdze wieczystej jako jej właściciel.

Nabycie spadku może nastąpić na podstawie testamentu sporządzonego przez spadkodawcę bądź na mocy ustawy zgodnie z zasadami określonymi w art. 931 – 935 k.c. Zasady te określają kolejność w jakiej członkowie rodziny dziedziczą spadek po zmarłym.

Zanim jednak dojdziemy do formalnych dróg nabycia spadku należałoby się zastanowić nad tym czy spadek powinniśmy przyjąć i w jaki sposób ewentualnego przyjęcia spadku dokonać. Z chwilą przyjęcia spadku zmienia się bowiem sposób w jaki odpowiadamy za długi spadkowe. O ile do tego momentu odpowiadamy jako spadkobiercy jedynie z majątku należącego do spadku to od chwili przyjęcia spadku spadkobierca odpowiada za długi spadkowe całym swoim majątkiem.

Pierwszą możliwością jest przyjęcie spadku wprost – oznacza ono przyjęcie spadku bez ograniczenia odpowiedzialności za długi. Spadkobierca w takiej sytuacji odpowiada za długi należące do spadku w pełnej wysokości całym swoim majątkiem, zarówno tym, który nabył w drodze spadku jak i pozostałym majątkiem własnym. W przypadku, gdy na przykład w skład spadku wchodzi samochód o wartości 30.000 zł oraz działka o wartości 40.000 oraz dług z tytułu zaległości podatkowych w wysokości 100.000 zł organy skarbowe będą mogły podjąć próbę egzekucji całego długu od spadkobiercy i to zarówno z działki i samochodu odziedziczonego w ramach spadku ale również z każdego innego składnika majątku należącego do spadkobiercy.

Drugą możliwością jest przyjęcie spadku z dobrodziejstwem inwentarza. Spadkobierca ponosi wówczas odpowiedzialność za długi spadkowe tylko do wartości ustalonego w wykazie inwentarza albo spisie inwentarza stanu czynnego spadku. Stan czynny spadku to aktywa, które wchodzą w skład spadku. Dla przykładu możemy podać sprawę, w której w skład majątku wchodzi mieszkanie o wartości 350.000 zł, samochód o wartości 20.000 oraz niespłacona pożyczka w wysokości 50.000 zł. Wartość czynna spadku w przedstawionym przykładzie wynosi 370.000 zł. Spadkobierca będzie oczywiście odpowiadał za całą podaną w przykładzie pożyczkę ale jego górnym pułapem odpowiedzialności jest kwota 370.000 zł, co miałoby znaczenie praktyczne, gdyby w skład spadku wchodziły długi w wysokości wyższej niż 370.000 zł. Należy ponadto pamiętać, że ograniczenie to nie będzie miało zastosowania, jeżeli spadkobierca podstępnie pominie w wykazie inwentarza lub podstępnie nie poda do spisu inwentarza przedmiotów należących do spadku lub przedmiotów zapisów windykacyjnych albo podstępnie uwzględni w wykazie inwentarza lub podstępnie poda do spisu inwentarza nieistniejące długi.

W przypadku, gdy wiemy o tym, iż w skład spadku nie wchodzą żadne wartościowe składniki a jednocześnie należą do niego długi warto rozważyć odrzucenie spadku. W wyniku odrzucenia spadku spadkobierca zostaje wyłączony od dziedziczenia, tak jakby nie dożył otwarcia spadku. Oznacza to, że co do zasady nie będzie ponosić odpowiadać za długi spadkowe składnikami własnego majątku i nie nabędzie żadnych praw do przedmiotów pozostawionych w spadku.

Dla każdej z trzech wymienionych wyżej czynności, a więc dla złożenia oświadczenia o przyjęciu spadku z dobrodziejstwem inwentarza bądź o przyjęciu go wprost oraz dla złożenia oświadczenia o odrzuceniu spadku przepisy ustanawiają jeden termin wynoszący sześć miesięcy od dnia, w którym spadkobierca dowiedział się o tytule swego powołania do spadku. Oświadczenie może być złożone przed notariuszem lub w sądzie rejonowym, w którego okręgu którego składający je spadkobierca ma miejsce zamieszkania lub pobytu. Ponadto, takie oświadczenie można złożyć także już w trakcie postępowania o stwierdzenie praw do spadku w sądzie. Oświadczenie można złożyć ustnie lub na piśmie z podpisem urzędowo poświadczonym. Możemy je złożyć także przez pełnomocnika, przy czym wymagane jest pełnomocnictwo pisemne z podpisem urzędowo poświadczonym.

W wyniku zmiany przepisów Kodeksu cywilnego nie złożenie oświadczenia we wskazanym wyżej terminie oznacza przyjęcie spadku z dobrodziejstwem inwentarza. Zgodnie z art. 6 ustawy z dnia 20 marca 2015 roku o zmianie ustawy – Kodeks cywilny oraz niektórych innych ustaw zasada ta ma zastosowanie do spadków otwartych od dnia 17 października 2015 roku. Otwarcie spadku następuje z chwilą śmierci spadkodawcy.

W sprawach, w których spadkodawca zmarł przed tą datą, brak oświadczenia o przyjęciu lub odrzuceniu spadku w terminie sześciu miesięcy, przyjmowane jest za przyjęcie spadku wprost. Wyjątek zachodzi jednak gdy spadkobiercą jest osoba niemająca pełnej zdolności do czynności prawnych albo osoba co do której istnieje podstawa do jej całkowitego ubezwłasnowolnienia, bądź osoba prawna – w tych sytuacjach brak oświadczenie będzie powodował uznanie, że podmiot taki przyjął spadek z dobrodziejstwem inwentarza. Ponadto, w przypadku gdy jeden ze spadkobierców przyjął spadek z dobrodziejstwem inwentarza uznaje się, że pozostali ze spadkobierców, którzy nie złożyli żadnego oświadczenia, także przyjęli spadek z dobrodziejstwem inwentarza.

Dla najbliższej rodziny zmarłego sześciomiesięczny termin zwykle biegnie od dnia śmierci spadkodawcy. Dla osób dziedziczących w dalszej kolejności termin będzie biegł od dnia, w którym dowiedzieli się o tym, że wchodzą do kręgu osób dziedziczących po spadkobiercy, w związku z na przykład odrzuceniem spadku przez bliższych członków rodziny zmarłego. Jak wskazał Sąd Najwyższy w wyroku z 15 stycznia 1991 roku, sygn. III CZP 75/90 sześciomiesięczny termin do złożenia oświadczenia o przyjęciu lub odrzuceniu spadku z ustawy rozpoczyna się – zarówno dla spadkobiercy ustawowego powołanego w testamencie do spadku, jak i dla pozostałych spadkobierców ustawowych – z dniem, w którym dowiedzieli się oni z właściwego źródła o tym, że testament z uwagi na niezachowanie prawem przepisanej formy jest nieważny.

Należy pamiętać o tym, że osoby małoletnie nie mogą samodzielnie złożyć oświadczenia w przedmiocie przyjęcia lub odrzucenia spadku. W ich mieniu dokonują tego ich przedstawiciele ustawowi a więc zwykle rodzice. Termin do złożenia oświadczenia biegnie zatem od dnia, w którym przedstawiciel ustawowy lub opiekun prawny dowiedział się o tytule powołania małoletniego do spadku. Jednocześnie do złożenia oświadczenia w imieniu dziecka wymagane jest postanowienie sądu opiekuńczego zezwalające na złożenie takiego oświadczenia przez małoletniego. Postępowanie przed sądem opiekuńczym trwać może dłużej niż 6 miesięcy. Zgodnie jednak z ugruntowanym orzecznictwem termin do złożenia oświadczenia nie biegnie do czasu uprawomocnienia się postanowienia sądu opiekuńczego zezwalającego na jego złożenie przez małoletniego.

Na koniec należy zwrócić uwagę na doniosłość decyzji o złożeniu konkretnego oświadczenia, zgodnie bowiem z art. 1018 § 2 nie może ono być odwołane. Jedynie w przypadku gdy oświadczenie złożone zostanie pod wpływem błędu lub groźby istnieje możliwość uchylenia się od jego skutków, co wymaga jednak zatwierdzenia przez sąd.

Jeżeli zdecydujemy o przyjęciu spadku i o przeprowadzeniu postępowania mającego na celu formalne potwierdzenie naszych praw to powinniśmy wybrać między uzyskaniem zarejestrowanego aktu poświadczenia dziedziczenia u notariusza a stwierdzeniem nabycia spadku przed sądem. Więcej informacji o tych postępowaniach zostanie przedstawione w kolejnej części wpisu.

Autor wpisu:

Emilia Robak

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Google

Komentujesz korzystając z konta Google. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Facebooku

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Wyloguj /  Zmień )

Połączenie z %s