Kontrola zwolnień lekarskich – cz. II

W pierwszej części wpisu opisany został mechanizm kontroli zwolnień lekarskich dokonywanych przez lekarzy orzeczników ZUS.

Istnieje jednak jeszcze inny sposób kontroli, który dotyczyć może także w tym przypadku formalnej prawidłowości wystawienia zwolnienia. Przede wszystkim służy jednak kontrolowaniu czy zwolnienie wykorzystywane jest zgodnie z jego celem. Zgodnie z art. 68 ustawy z dnia 25 czerwca 1999 roku o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa (zwanej dalej ustawą zasiłkową) dokonuje jej sam ZUS (np. przez swoich pracowników – innych niż lekarze orzecznicy) oraz płatnik składek, który ma obowiązek w imieniu ZUS wypłacać zasiłki chorobowe (dotyczy to płatników składek zatrudniających powyżej 20 osób) a więc nasz pracodawca.

Konsekwencją stwierdzenia nieprawidłowości w wykorzystywaniu zwolnień lekarskich może być zastosowanie sankcji z art. 17 ustawy zasiłkowej, zgodnie z którym:

Ubezpieczony wykonujący w okresie orzeczonej niezdolności do pracy pracę zarobkową lub wykorzystujący zwolnienie od pracy w sposób niezgodny z celem tego zwolnienia traci prawo do zasiłku chorobowego za cały okres tego zwolnienia.

Przepis ten ma charakter normy represyjnej, w związku z tym niedopuszczalne jest dokonywanie wykładni rozszerzającej jego stosowanie.

W przepisie mamy do czynienia z dwoma niezależnymi od siebie przesłankami utraty prawa do zasiłku chorobowego. Jedną z nich jest wykorzystywanie zwolnienia od pracy w sposób niezgodny z celem tego zwolnienia.

Judykatura stoi na stanowisku, że wykonywanie czynności mogących przedłużyć okres niezdolności do pracy zawsze stanowi wykorzystywanie zwolnienia niezgodnie z jego celem, którym jest odzyskanie przez ubezpieczonego zdolności do pracy. W jego osiągnięciu przeszkodą może być zarówno wykonywanie pracy zarobkowej, jak i inne zachowania ubezpieczonego utrudniające proces leczenia i rekonwalescencję (por. wyrok SN z dnia 25 kwietnia 2013 r., sygn. I UK 606/12).

Drugą przesłanką jest właśnie wykonywanie, w czasie orzeczonej niezdolności, pracy zarobkowej.

W przypadku tej przesłanki, do odebrania prawa do zasiłku, wystarczy stwierdzenie wykonywania pracy zarobkowej, bez badania czy praca ta jest niezgodna z celem zwolnienia i czy ma jakikolwiek negatywny wpływ na stan zdrowia ubezpieczonego. Zasiłek stanowi bowiem rekompensatę utraconych dochodów wskutek utraty zdolności zarobkowania w czasie choroby. Jeśli czynności zarobkowe są wykonywane to odpada w takim razie cel zasiłku. Orzecznictwo zwróciło uwagę na pewne kwestie w zakresie tej przesłanki:

  • Za pracę zarobkową należy uznać wszelką pracę o charakterze zarobkowym, wykonywaną na każdej podstawie prawnej (umowa o prac, umowy cywilne, prowadzenie własnej działalności gospodarczej, samozatrudnienie i inne) albo bez takiej podstawy oraz bez względu na jej wymiar.

  • Podstawą wyłączenia jest samo działanie ubezpieczonego w trakcie trwania zwolnienia, z którym wiąże się możliwość uzyskania dochodu, niezależnie od tego czy wystąpił skutek w postaci rzeczywistego dochodu.

  • Praca powinna być świadczona osobiście choć nie musi to być praca fizyczna.

  • Przepisy mówią o pracy zarobkowej a nie o pracy podjętej w celu zarobkowym w związku z czym chodzi o wszelką aktywność zmierzającą do uzyskania zarobku. Nie ma zatem znaczenia, że dana czynność może być teoretycznie wykonywana odpłatnie lub nieodpłatnie a istotne jest jak była wykonywana w rzeczywistości.

Jednocześnie Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 9 października 2009 r. sygn. II UK 44/2006 stwierdził, że: „Tylko sporadyczna, wymuszona okolicznościami, aktywność zawodowa może usprawiedliwiać zachowanie prawa do zasiłku chorobowego. W innych przypadkach za okres niezdolności do pracy, w czasie której ubezpieczony wykonuje pracę zarobkową, nie należy się zasiłek lecz wynagrodzenie”.

Konsekwencją stwierdzenia, że ubezpieczony wykonuje w okresie orzeczonej niezdolności do pracy pracę zarobkową lub wykorzystuje zwolnienie od pracy w sposób niezgodny z celem tego zwolnienia bądź, że zwolnienie zostało sfałszowane, jest wydanie przez ZUS decyzji o odmowie prawa do zasiłku z tytułu niezdolności do pracy za cały okres zwolnienia lekarskiego (a więc także za okres przed przeprowadzeniem kontroli).

Jeżeli mamy do czynienia z następującymi po sobie zwolnieniami to odebranie prawa do zasiłku dotyczy jedynie tego zwolnienia, w trakcie którego doszło do stwierdzenia przesłanek z art. 17 ustawy zasiłkowej, a nie całego okresu przebywania na zasiłku chorobowym bądź świadczeniu rehabilitacyjnym.

Przeciwko stosowanej przez ZUS zasadzie odbierania prawa do zasiłku za cały okres zwolnienia w każdym przypadku opowiedział się Sąd Najwyższy w uchwale z dnia 17 lutego 2016 r., sygn. III UZP 15/15. Zgodnie z tym orzeczeniem przepis art. 17 ust. 1 nie ma zastosowania do ubezpieczonego, który w okresie orzeczonej niezdolności do pracy uzyskał zaświadczenie właściwego lekarza o odzyskaniu zdolności do pracy i w związku z tym zaświadczeniem podjął pracę zarobkową, o czym zawiadomiono organ rentowy.

Sąd Najwyższy podkreślił, że otrzymanie u wykorzystanie zwolnienia lekarskiego jest prawem a nie obowiązkiem ubezpieczonego. Z punktu widzenia prawa ubezpieczeń społecznych nie jest ważny powód wcześniejszego przyjścia do pracy. Ze strony pracodawcy przeszkodą jest jedynie zakaz dopuszczenia do pracy pracownika bez aktualnego orzeczenia lekarskiego o braku przeciwwskazań do pracy na danym stanowisku. W takim razie w przypadku gdy w trakcie zwolnienia chorobowego z jakiegoś powodu zdecydujemy o rezygnacji z dalszej części zwolnienia mamy możliwość udania się do lekarza medycyny pracy o wystawienie zaświadczenia o braku przeciwwskazań do pracy na naszym stanowisku pracy. Po uzyskaniu takiego zaświadczenia możemy wrócić do pracy, informując o tym ZUS.

W świetle komentowanej uchwały w takiej sytuacji ZUS nie powinien odebrać prawa do zasiłku za cały okres zwolnienia ale jedynie za czas od odzyskania zdolności do pracy. Komentowane orzeczenie może np. wskazać na wyjście z sytuacji gdy mimo orzeczonej niezdolności nie mamy już prawa do zasiłku z powodu wyczerpania okresu zasiłkowego a jednocześnie nie uzyskaliśmy świadczenia rehabilitacyjnego.

Autor wpisu:

Emilia Robak

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Google

Komentujesz korzystając z konta Google. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Facebooku

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Wyloguj /  Zmień )

Połączenie z %s