Ograniczenie egzekucji z wynagrodzenia za pracę świadczoną na podstawie umowy cywilnoprawnej.

Egzekucja świadczeń pieniężnych prowadzona przez naczelnika urzędu skarbowego bądź dyrektora oddziału ZUS z pewnością nie jest okolicznością przyjemną. Sytuacja ta jest szczególnie dotkliwa, gdy zajęty dochód stanowi jedyne źródło utrzymania dla całej rodziny. Często dotyczy ona wynagrodzenia wypłacanego za naszą pracę.

Trzeba jednak pamiętać, że funkcjonujące przepisy zapewniają dłużnikowi ochronę w postępowaniu egzekucyjnym – większość z nas zdaje sobie sprawę, iż egzekucja z wynagrodzenia za pracę podlega ograniczeniom ustanowionym w Kodeksie pracy. Obowiązujące przepisy pozwalają jednak w pewnych sytuacjach na ochronę wynagrodzenia przypadającego m.in. zleceniobiorcy, wykonawcy dzieła czy też osobie świadczącej usługi na podstawie umowy o świadczenie usług.

Zgodnie z przepisami Kodeksu pracy, do którego odwołuje się zarówno ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (dalej jako: u.p.e.a.) jak i Kodeks posepowania cywilnego, po odliczeniu od wynagrodzenia składek na ubezpieczenia społeczne oraz zaliczki na podatek dochodowy od osób fizycznych – na rzecz organu egzekucyjnego mogą zostać pobrane m.in. sumy egzekwowane na mocy tytułów wykonawczych na zaspokojenie świadczeń alimentacyjnych oraz na pokrycie innych należności. Potrącenia, nie mogą w sumie przekraczać połowy wynagrodzenia, a łącznie z potrąceniami na zaspokojenie świadczeń alimentacyjnych, trzech piątych wynagrodzenia.

Wolna natomiast od potrąceń jest kwota wynagrodzenia za pracę w wysokości minimalnego wynagrodzenia za pracę, ustalanego na podstawie odrębnych przepisów, przysługującego pracownikom zatrudnionym w pełnym wymiarze czasu pracy, po odliczeniu składek na ubezpieczenia społeczne oraz zaliczki na podatek dochodowy od osób fizycznych Od 1 stycznia 2016 roku, jest to 1850 zł brutto. Zastrzeżenie to nie dotyczy jednak potrącania sum egzekwowanych na mocy tytułów wykonawczych na pokrycie należności innych niż świadczenia alimentacyjne. Choć należności alimentacyjne generalnie dochodzone są w sądowym postępowaniu egzekucyjnym, to zdarza się, że egzekwowane są one również przez administracyjne organy egzekucyjne. Dzieje się tak gdy dojdzie do zbiegu egzekucji sądowej z egzekucją administracyjną, jeśli postanowi tak sąd rejonowy bądź referendarz sądowy.

W obecnych realiach rynek pracy nie każdemu jednak zapewnia możliwość zawarcia umowy o pracę natomiast część osób świadomie rezygnuje z takiej umowy na rzecz cywilnoprawnej formy zatrudnienia.

Jak się zatem ma wynagrodzenie otrzymywane np. z tytułu umowy zlecenia do ograniczeń egzekucji zawartych w u.p.e.a.?

Z jednej strony wskazać należy, że przepis art. 1a pkt 17 u.p.e.a. na użytek tej ustawy definiuje, że przez wynagrodzenie należy rozumieć wynagrodzenia oraz niewyłączone spod egzekucji inne świadczenia pieniężne związane z pracą lub funkcją wykonywaną przez zobowiązanego na podstawie stosunku pracy oraz innej podstawie, jeżeli z tego tytułu zobowiązany otrzymuje okresowe świadczenia pieniężne. Pracodawcą jest natomiast (zgodnie z art. 1a pkt 10 u.p.e.a.) podmiot wypłacający zdefiniowane wyżej wynagrodzenie.

Z drugiej strony art. 9 § 1 u.p.e.a. stanowi, że wynagrodzenie ze stosunku pracy podlega egzekucji w zakresie określonym w przepisach Kodeksu pracy a zasada ta, zgodnie z § 2 tego przepisu, znajduje odpowiednie zastosowanie między innymi do wszystkich świadczeń powtarzających się, których celem jest zapewnienie utrzymania dłużnikowi.

Z perspektywy przytoczonych przepisów wynagrodzeniem za pracę jest zatem oprócz wynagrodzenia otrzymywanego z tytułu stosunku pracy również wynagrodzenie otrzymywane z tytułu umowy zlecenia jak również z innych umów dotyczących świadczenia pracy. Świadczenia takie powinny zatem podlegać egzekucji na takich samych zasadach jak wynagrodzenie za pracę, o ile oczywiście, stanowią świadczenia powtarzające się, a ich celem jest zapewnienie utrzymania dłużnikowi.

W teorii zatem zajęcie wynagrodzenia otrzymywanego za wykonywanie umowy zlecenia, za które otrzymujemy cyklicznie wynagrodenie zapewniające nam środki do życia, powinno polegać na przesłaniu do pracodawcy dłużnika zawiadomienia o zajęciu tej części jego wynagrodzenia, która nie jest zwolniona spod egzekucji. W praktyce jednak postulat ten zwykle nie jest realizowany. Organ egzekucyjny może nie dysponować informacjami na temat charakteru wynagrodzenia otrzymywanego za wykonywanie umowy cywilnoprawnej. Zajęcie takiego składnika majątku następuje wówczas zgodnie z zasadami regulującymi egzekucję z „innych wierzytelności pieniężnych”. W zawiadomieniu o zajęciu jest wezwanie do przekazania należnej kwoty do naczelnika urzędu skarbowego lub dyrektora oddziału ZUS bez wskazania na jakiekolwiek ograniczenia egzekucji. Wówczas zleceniodawca przekazuje na rzecz organu egzekucyjnego całą kwotę należnego dłużnikowi wynagrodzenia jak zwykły wierzyciel, mimo iż w świetle przytoczonej definicji, na gruncie u.p.e.a. jest pracodawcą.

W takiej sytuacji dłużnik, niezwłocznie po uzyskaniu informacji o zajęciu jego wierzytelności z tytułu wykonywanej umowy cywilnoprawnej, powinien podjąć odpowiednie kroki aby zabezpieczyć swoje źródło dochodu. W postępowaniu egzekucyjnym w administracji mamy do czynienia z dwoma zasadniczymi środkami zaskarżenia jakimi są zarzuty w sprawie prowadzenia egzekucji na podstawie art. 33 u.p.e.a. oraz skarga na czynności egzekucyjne na podstawie art. 54 § 1 u.p.e.a.

Zarzuty mogą być wnoszone jedynie w wymienionych enumeratywnie w art. 33 § 1 u.p.e.a. przypadkach. Z sytuacji wskazanych w tym przepisie najbliższa rozpatrywanemu przypadkowi wydaje się być niedopuszczalność zastosowanego środka egzekucyjnego jednak sposób rozumienia tego przepisu przez doktrynę i orzecznictwo wskazuje, że zarzut taki nie byłby skuteczny. Środek egzekucyjny jest uznawany za niedopuszczalny wówczas, jeżeli nie został przewidziany w ustawie, albo został wprawdzie przewidziany w ustawie, ale do egzekucji obowiązków innego rodzaju (np. zastosowanie grzywny w celu przymuszenia właściwej świadczeniom niepieniężnym do egzekucji obowiązków pieniężnych) ewentualnie jego zastosowanie w danej sytuacji byłoby bezprawne. Przepisy Kodeksu pracy, chroniące wynagrodzenie nie pociągają za sobą niedopuszczalności egzekucji. Nie zastrzeżono w nich bowiem, że wynagrodzenie nie może być zajęte, lecz że w pewnej części jest ono wolne od potrąceń (tak Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w wyroku z dnia 30 stycznia 2013 r., sygn. akt I SA/Gl 1315/12).

W takim przypadku pozostaje nam jedynie do dyspozycji pomocniczy środek zaskarżenia jakim jest skarga na czynności egzekucyjne. Analogicznie można wskazać na wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 24 października 2014 r., sygn. akt II GSK 1377/13, w którym stwierdził on, że „środek egzekucyjny w postaci zajęcia rachunku bankowego w zakresie egzekucji należności pieniężnych jest środkiem dopuszczalnym w rozumieniu art. 33 pkt 6 u.p.e.a., co najwyżej może być nieprawidłowo lub inaczej mówiąc niepoprawnie zastosowany. W takim jednak przypadku właściwym środkiem zaskarżenia nie są zarzuty (art. 33 u.p.e.a.), a skarga na czynności egzekucyjne z art. 54 u.p.e.a.”.

Skargę na czynności egzekucyjne należy złożyć w terminie 14 dni od dnia, w którym doręczono nam zawiadomienie o czynności egzekucyjnej, a więc zawiadomienie o zajęciu wierzytelności z tytułu wykonywanej umowy cywilnoprawnej. Aby taki wniosek został rozpatrzony pozytywnie niezbędne jest wykazanie w jego treści, że zajęte wynagrodzenie ma charakter świadczenia powtarzającego się, oraz, że jego celem jest zapewnienie utrzymania. Warto zadbać aby do skrgi dołączyć dowody na poparcie swych twierdzeń, w postaci chociażby kopii umowy na podstawie której wykonujemy naszą pracę. Od 1 stycznia 2016 r. organem do którego składamy skargę oraz organem właściwym do jej rozpatrzenia jest organ egzekucyjny. W przypadku uwzględnienia skargi na czynności egzekucyjne organ może uchylić zakwestionowaną czynność egzekucyjną bądź usunąć stwierdzone wady czynności.

Przedstawiona zasada ograniczenia egzekucji prowadzonej z wierzytelności uzyskiwanych w ramach umów cywilnoprawnych, znajduje zastosowanie również w sądowym postępowaniu egzekucyjnym, ponieważ Kodeks postępowania cywilnego w art. 833 § 1 i 2 zawiera regulację identyczną z regulacją wpisaną w omawiany wyżej art. 9 § 1 i 2 u.p.e.a.

Autor wpisu:

Emilia Robak

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Google

Komentujesz korzystając z konta Google. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Facebooku

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Wyloguj /  Zmień )

Połączenie z %s